Revizija: Eksplozivan rast dugovanja za struju i vodu u Srpskoj

– Privatna preduzeća i javni sektor najviše kasne u plaćanju

– Starosna struktura rizičnih potraživanja umjesto danima, mjeri se godinama

– Reprogrami se često nepoštuju

BANJALUKA, Rizična potraživanja javnih preduzeća u RS za isporučenu struju, grijanje i vodu u zadnjih pet godina su u konstantnom porastu. Najdrastičnije rastu potraživanja za struju koja su za pet godina povećana za sto odsto, utvrdila je Glavna služba za reviziju javnog sektora RS.

Glavna služba za reviziju javnog sektora RS uradila je reviziju učinka „Upravljanje potraživanjima javnih preduzeća“ koja je obuhvatila određen broj javnih preduzeća u nadležnosti Vlade RS i lokalnih samouprava, a koja se bave distribucijom električne energije, te proizvodnjom i isporukom toplotne energije i vode.

Revizija, kojom je obuhvaćen period od 2011. do 2015. godine, utvrdila je da preduzeća nemaju potpune informacije o stepenu naplate potraživanja i njihovoj strukturi po starosti, da velika dugovanja ima i javni sektor, kao i da najveće učešće u ukupnim potraživanjima imaju potraživanja starija od godinu dana, dok je značajan dio stariji i od pet godina.

„Ukupna potraživanja po osnovu isporučenih vrsta usluga javnih preduzeća se kreću iznad godišnjeg prihoda, i to kod toplotne energije za 25 odsto, a kod električne energije za pet odsto. To znači da u potraživanjima ”leži” više od ukupnog iznosa godišnjeg prihoda iz poslovanja po osnovu navedene isporučene vrste usluge“, piše u izvještaju.

Potrošači najviše kasne u plaćanju za struju, a zatim za grijanje, pa vodu. Rizična potraživanja po osnovu isporučene sve tri vrste usluga imaju rast u 2015. godini u odnosu na 2011. godinu.

„Taj porast u 2015. godini iznosi više od 100 odsto za isporučenu električnu energiju, 10 odsto za vodu i pet odsto za toplotnu energiju“, dodaje se u izvještaju.

Najveće učešće u ukupnim potraživanjima čine ona koja su starija od jedne godine, a od toga značajan dio čine potraživanja starija više od pet godina. Nije zanemarljiv broj ni potraživanja starijih od deset godina.

„Za razliku od očekivanog da se starosna struktura potraživanja mjeri u danima ili mjesecima, mi govorimo o godinama. Potraživanja starija od godinu dana predstavljaju rizična potraživanja za preduzeća i imaju uticaj na njihov finansijski rezultat. Značajan iznos ovih potraživanja je visoko rizičan, posebno potraživanja starosti preko pet godina. Ta visoko rizična potraživanja su najvećim dijelom od potrošača koji nemaju godinama uplate, nalaze se u stečaju ili likvidaciji, kod kojih je okončan sudski spor i izvršni postupak bez mogućnosti naplate“, navode revizori.

Revizori su upozorili da je rast rizičnih potraživanja za struju „eksplodirao“ u zadnje dvije godine. Ta potraživanja su lani u odnosu na 2013. godinu bila veća za čak 250 odsto.

„Ovaj porast u apsolutnom iznosu je 140 miliona KM, sa 57 miliona KM na 197 miliona KM“, navodi se u izvještaju i dodaje da je značajan rast rizičnih potraživanja u 2015. u odnosu na 2013. godinu ostvaren i po osnovu isporučene vode.

Dvije trećine potraživanja za struju starije od godinu dana

Revizori su iznijeli podatak da je čak dvije trećine potraživanja po osnovu isporičene struje i toplotne energije straije od godinu dana, a da je više od polovine tih potraživanja straije od pet godina.

Posmatrano na uzorku kontrolisanih javnih preduzeća, od oko 300 miliona KM ukupnih potraživanja na kraju 2014. godine, blizu 190 miliona KM bila su potraživanja koja su starija od godinu, a od toga je oko 130 miliona KM starije od pet godina.

„U „Elektrokrajini“ i „Elektro-Hercegovini“ oko dvije trećine potraživanja je starije od godinu. U odnosu na ova dva preduzeća, u „Elektro Doboju“ starosna struktura potraživanja je povoljnija, oko dvije trećine potraživanja je starosti do jedne godine“, istaknuto je u izvještaju.

Starosna struktura ukupnih potraživanja po osnovu isporučene toplotne energije u „Toplani“ Banjaluka slična je strukturi po osnovu isporučene električne energije. Od ukupno 29 miliona KM potraživanja oko 20 miliona KM je starije od jedne godine, a od toga polovina, odnosno oko 10 miliona KM je starije od pet godina.

Starosna struktura potraživanja po osnovu isporučene vode povoljnija je u odnosu na potraživanja po osnovu druge dvije vrste usluga.

Dužnici krše i potpisane reprograme

Za sve tri vrste usluga u plaćanju najviše kasne ostala pravna lica, te potrošači iz javnog sektora odnosno lokalna javna preduzeća te budžetski korisnici i fondovi republičkog i lokalnog nivoa. Republička javna preduzeća i fizička lica manje kasne u plaćanju.

Prosječan stepen naplate od budžetskih korisnika i fondova republičkog nivoa je 66 odsto, pri tom je stepen naplate najviši za vodu, a najmanji za struju i iznosi 57 odsto.
Revizori su utvridli i da se mali broj budžetskih korisnika odazvao pozivu na potpisivanje ugovora o reprogramu, a da većina onih koji su potpisali nije u potpunosti ispoštovala taj reprogram.

„Kontrolisana elektrodistributiovna preduzeća su u zadnje dvije godine raskinula 20 odsto ugovora o reprogramu i uglavnom su raskidani ugovori sa firmama, među kojima je značajno učešće budžetskih korisnika i javnih preduzeća, odnosno potrošača iz javnog sektora“, navode revizori.

Protiv većine potrošača koji raskinu ugovor o reprogramu se uglavnom pokreću tužbe pred nadležnim sudom za naplatu potraživanja ili se, što je slučaj u Elektrokrajini, potpisuju sporazumi o nagodbi.

CAPITAL: M. Čigoja