BEOGRAD, Glavni ciljevi Zakona o platnim uslugama u Srbiji, koji je počeo da se primjenjuje 1. oktobra, su da se poveća konkurencija na tržištu platnih usluga, da se na tržište uvedu savremeni platni servisi, odnosno elektronski novac, a kroz povećanje konkurencije utiče na unapređenje kvaliteta postojećih platnih usluga i snižavanje cijena tih usluga za korisnike – stanovništvo i privredu.
Cilj je, takođe, da korisnici platnih usluga budu potpuno zaštićeni, izjavila je danas Tanjugu vršilac dužnosti generalnog direktora Sektora za platni sistem u NBS Dragana Stanić.
Ilustrujući kako u praksi to izgleda, Stanić je rekla da će, na primjer, mjenjačnica, supermarket ili bilo koje drugo postojeće ili novoformirano privredno društvo, koje dobije licencu NBS za pružanje odgovarajućih platnih usluga i/ili izdavanje elektronskog novca, moći da izvršava na primjer platne transakcije uplate za troškove komunalnih usluga, da prima i šalje novčane doznake, da izdaje kreditne kartice, da pruža uslugu plaćanja na internetu na globalnoj informatičkoj mreži, i drugo.
NBS je već izdala dvije dozvole za platne institucije za pružanje usluga izvršavanja novčanih doznaka, napomenula je ona i podsjetila da su na srpskom tržištu do sada platne usluge pružale jedino banke i pošta.
Poslovanje i osnivanje dvije navedene nove vrste pružalaca platnih usluga – platnih institucija i institucija elektronskog novca – detaljno je uređeno i korisnici njihovih usluga su u potpunosti zaštićeni, bilo da se radi o pravnim ili fizičkim licima, kroz režim licenciranja i nadzora koji nad njima sprovodi NBS, kazala je Stanićeva.
– Takođe, kako bi korisnici platnih usluga bili u potpunosti zaštićeni – što je isto tako bila jedna od manjkavosti prethodnog zakonskog rješenja – bilo da je riječ o ovim novim učesnicima na tržištu platnih usluga ili već postojećim (bankama i pošti) – postoji vrlo jasan niz pravila u novom zakonu kojima se precizno uređuju sve faze pružanja i korišćenja platnih usluga, bilo da se radi o platnoj kartici, mobilnom bankarstvu, e-bankarstvu, otvaranju računa – kazala je predstavnica NBS.
Ona je posebno istakla da pružaoci platnih usluga moraju korisnicima da daju istinite i jasne informacije u predugovornoj fazi, a i u samom ugovoru, kao i prije i poslije obavljanja platne transakcije.
– Rokovi izvršenja svih platnih transakcija su takođe jasno definisani, što do sada nije bio slučaj. Takođe, su i kraći. Na primer, nalog za prenos ili uplatu sredstava moraće se izvršavati u okviru istog poslovnog dana kada ste vi izdali tu instrukciju pružaocu platnih usluga – objasnila je Stanićeva i dodala da ukoliko se u međuvremenu javi neka nova, inovativna, platna usluga, njeni korisnici će biti zaštićeni na osnovu Zakona o platnim uslugama. Drugim riječima, Zakon povećava zaštitu korisnicima, a istovremeno ne spriječava inovacije.
Što se tiče izvršavanja plaćanja na internetu upotrebom platnih kartica, Stanić je podsjetila da su tu uslugu korisnicima do sada mogle pružati samo banke, a od sada će to moći i rade i pomenuti ovlašćeni pružaoci platnih usluga sa odgovarajućom licencom NBS, ocjenjujući da je to značajan regulatorni podsticaj razvoju elektronske trgovine i elektronskog poslovanja u Srbiji.
Takođe, od kraja 2012. godine rezidenti mogu obavljati platni promet sa inostranstvom u skladu sa Zakonom o deviznom poslovanju i preko stranih institucija elektronskog novca, a sada je omogućeno osnivanje i poslovanje u zemlji i prema inostranstvu i domaćih institucija elektronskog novca.
Kada je riječ o izdavanju kredita, za razliku od banaka, platna institucija može odobriti kredit korisniku samo isključivo za izvršenje platne transakcije (kupovinu neke robe ili plaćanje neke usluge), uz uslov da je dobila licencu za pružanje te usluge, zatim da rok otplate takvog kredita ne može biti duži od 12 mjeseci, kao i da platne institucije za tu namjenu ne mogu koristiti sredstva prikupljena od drugih korisnika platnih usluga i da visina kapitala platne institucije u svakom trenutku mora biti adekvatna u odnosu na ukupan iznos odobrenih kredita.
Pružalac platne usluge će morati da snosi troškove, u skladu sa zakonom, eventualne zloupotrebe platne kartice na bankomatu, ukoliko neko neovlašćeno “skimuje” korisnikovu karticu ili kopira podatke sa platne kartice, kako bi ih kasnije neovlašćeno upotrebio.
Uslov je da se korisnik pritom ponašao sa dužnom pažnjom, na primjer da nije pokazivao ili koristio karticu na nebezbjedan način, da je pazio da neko ne posmatra dok ukucava lozinku na bankomatu i slično, objasnila je Stanićeva.
Da bi korisnik usluge mogao da traži obeštećenje, uslov je da se on ponašao sa dužnom pažnjom, odnosno, da nije upotrebljavao tu karticu na sajtovima sumnjive sadržine i slično, ukoliko se zloupotreba desi prilikom plaćanja platnom karticom na internetu, kazala je ona.
Zakonom o platnim uslugama u Srbiji je regulisano da ukoliko transakcija nije odobrena od strane korisnika ili nije izvršena u skladu sa instrukcijom korisnika ili je ona obavljena sa zakašnjenjem ili uopšte nije obavljena, korisnik usluge ima pravo na naknadu štete i jasno su definisana njegova prava i koraci koje pružaci platnih usluga moraju da preduzmu s tim u vezi, objasnila je Stanićeva.
Što se tiče naplaćivanja kamate ili plaćanja kamate korisniku u vezi sa platnim uslugama, Stanićeva je predočila da se momenat od kog se obračunava ta kamata može razlikovati od momenta kad su sredstva stvarno skinuta sa računa ili stvarnog momenta priliva sredstava, ali pod uslovom da to bude u korist korisnika platnih usluga, a ne u korist pružaoca tih usluga.
U skladu sa novim zakonom, NBS će obavljati nadzor nad svim pružaocima platnih usluga, a tako i nad poštom u delu pružanja platnih usluga i izdavanja elektronskog novca. Tanjug