BEOGRAD – Devet mjeseci prijetnji sankcijama Naftnoj industriji Srbije, tokom kojih je kompanija obavljala djelatnost u skladu sa posebnom licencom Ministarstva SAD, ostavile su vidljive posljedice po njene poslovne rezultate.
Usljed neizvesnosti koja je lebdela tokom ovog perioda, NIS su napuštali pojedini krupni klijenti, pa je udio kompanije na ukupnom tržištu motornih goriva na kraju septembra pao sa prošlogodišnjih 80 na 66 odsto, piše Radar.
Obim naturalnog prometa u periodu januar-septembar bio je niži za 10 odsto, i to u prvoj mjeri usljed slabljenja veleprodaje za 24 odsto. Finansijski posmatrano, NIS je u prvih devet mjeseci zabilježio gubitak od 300 miliona dinara, što ipak više govori o efikasnosti ove kompanije koja se tako rijetko može sresti u domaćim preduzećima sa izraženim javnim interesom.
Podvučena linija na devetomjesečne rezultate poslovanja, ujedno je označila i kraj ograničenih posljedica na građane i privredu ove zemlje. I zaista, stanovništvo mahom orijentisano na uredno snabdijevanje gorivom teško da je osjetilo bilo kakvu promjenu u korišćenju NIS-ovih usluga tokom prvih devet mjeseci, ako ne računamo nemogućnost korišćenja mobilnih aplikacija preko američkih tehnoloških kompanija.
Na strani privrede bili su nešto vidljiviji tragovi – kapitalna ulaganja NIS-a skoro su prepolovljena, na 19 milijardi dinara, pa su pojedine domaće kompanije ostale bez planiranih poslova sa jednim od najvećih domaćih investitora (istina, zbog prošlogodišnjeg remonta Rafinerije svakako bi došlo do određenog smanjenja CAPEX-a). Situacija sa finansijskim sektorom bila je još napetija, pa su osiguranja i banke u nekoliko kritičnih momenata bili na ivici preispitivanja poslovnih odnosa sa NIS-om.
Teško da bi i državna Poštanska štedionica ostala gluva na potencijalni ultimatum iz SAD
Ovo poglavlje okončano je 9. oktobra, kada su stupile na snagu sankcije SAD, jer nije izdata nova licenca za nesmetano poslovanje NIS-a. U primarnom fokusu javnosti bile su nemogućnost snabdijevanja Rafinerije sirovom naftom putem Jadranskog naftovoda (80 odsto prerađene nafte u Pančevu) i očekivane posljedice na maloprodajnom tržištu gdje NIS drži udeo od skoro 50 odsto.
Usljed postojećih zaliha, eskalacija prvog problema očekuje se oko mjesec dana po početku primjene sankcija, dok bi uredno snabdevanje tržištem trebalo da potraje barem dva, tri mjeseca.
U prvom momentu, u sjenci direktnih sankcija NIS-u ostale su potencijalne sekundarne sankcije prema pravnim licima koja posluju sa ovom kompanijom i koje zapravo i najviše čine efikasnim sistem američkih sankcija. I baš kao što je Epl u januaru ukinuo NIS-ove aplikacije, momentalno su globalni (američki) kartičari onemogućili plaćanja na NIS-ovim benzinskim stanicama, ostavivši građane sa opcijom plaćanja dina karticom ili gotovinom.
Domaće banke su od 2018. u zakonskoj obavezi da građanima uz tekući račun besplatno izdaju ovu nacionalnu karticu za domaći platni sistem i na prvi pogled izgleda da bi se na ovaj način mogao prebroditi problem platnog prometa ukoliko same banke ne dosieju pod udar sekundarnih sankcija. No, kartice su u vlasništvu samih banaka, pa premda je NBS osmislila i osnovala ovaj sistem plaćanja, on bi ostao u potpunosti nefunkcionalan odustajanjem domaćih banaka pod prijetnjom sekundarnih sankcija.
Domaći bankarski sektor nalazi se većinski u rukama stranog kapitala (blizu 80 odsto), ali ni pojedine banke pod kontrolom domaćeg kapitala, poput AIK-a, teško da bi rizikovale sekundarne sankcije SAD. Iako bi perjanica državnih interesa u bankarskom sektoru, Poštanska štedionica, mogla da preuzme nešto viši nivo rizika, teško da bi i ova bankarska ustanova riješila da ostane “gluva” na potencijalni ultimatum američkih vlasti.
Suženi kanali za domaći platni promet, a međunarodni praktično i ne postoji
Problemi unutrašnjeg platnog prometa NIS-a svakako nisu jedina glavobolja za čelnike ove kompanije. NIS je prema poslovnim bankama na kraju septembra ove godine po osnovu kredita dugovao oko 540 miliona evra, što je izvjesno smanjenje od početka godine, koje ukazuje da su domaće banke, glavni zajmodavci ovoj naftnoj kompaniji, ostale izložene prema ovom nekada najpoželjnijem klijentu. Radar