SARAJEVO, BANJALUKA – U posljednjih 16 godina po osnovu putarina za održavanje puteva i autoputeva u Bosni i Hercegovini prikupljeno je šest milijardi i 473 miliona KM i ključno je pitanje da li je taj novac utrošen namjenski ili je ipak, kako ističu mnogi, završio u budžetima i javnoj potrošnji.
Kada je riječ o putarinama, u Bosni i Hercegovini na litru goriva naplaćuje se putarina za održavanje puteva i ona iznosi 0,15 KM i putarina za autoputeve i rekonstrukciju drugih puteva, koja iznosi 0,25 KM po litru derivata.
Kod raspodjele, prva putarina koja iznosi 0,15 KM raspoređuje se sa svim ostalim prihodima od indirektnih poreza i to po koeficijentu koji na kvartalnom nivou utvrđuje Upravni odbor Uprave za indirektno oporezivanje, dok se drugi dio putarina, odnosno putarina od 0,25 KM za izgradnju autoputeva i rekonstrukciju ostalih puteva raspoređuje na način da FBiH pripada 59 odsto, Republici Srpskoj 39 odsto, i distriktu Brčko dva odsto.
Samo po osnovu putarine za izgradnju autoputeva i rekonstrukciju drugih puteva koja se naplaćuje od 2008. godine do sada je prikupljeno malo preko tri milijarde KM, a ako uzmemo u obzir da je prosječna cijena izgradnje kilometra autoputa u BiH oko deset miliona KM, BiH bi trebalo da ima preko 300 kilometara autoputa, što sada nije slučaj.
Prema zvaničnim podacima, u ovom trenutku Bosna i Hercegovina, odnosno Republika Srpska i Federacija BiH, imaju izgrađenih oko 240 kilometara autoputa.
“Iako nemam pristup izvornim podacima nadležnih institucija na osnovu kojih bi se moglo utvrditi da li su sredstva utrošena namjenski, mislim da je više nego očigledan nesrazmjer između enormnog iznosa prihoda i izgradnje autoputeva u istom periodu. Jedino logično objašnjenje je da su sredstva velikim dijelom nenamjenski trošena i vjerovatno je to jedan od ključnih razloga otpora vlasti da suspenduju naplatu akciza”, rekao je ekonomski analitičar Igor Gavran.
Kada je riječ o suspenziji akciza, od čega neće biti ništa s obzirom na to da SNSD ne da zeleno svjetlo, plan je bio da se na period od šest mjeseci ukinu akcize na naftu i naftne derivate, ali ne i na putarine. Po osnovu akciza na naftu i naftne derivate, u posljednjih 16 godina po tom osnovu prikupljeno je malo više nego po osnovu putarine. Od 2006. do 2022. godine po osnovu akciza na naftu koje se kreću od 0,3 do 0,45 KM, zavisno od vrste derivata, BiH je prikupila gotovo 7,9 milijardi KM, a samo prošle godine po tom osnovu prikupljeno je 509 miliona KM. Iako nije bilo precizne zvanične procjene, tokom skupštinskih rasprava moglo se čuti da bi suspenzijom akciza na naftu i naftne derivate budžeti izgubili malo više od 200 miliona KM.
“Nenamjensko trošenje je problem i mnogih drugih prihoda, npr. akciza na duvan i duvanske prerađevine i one bi morale barem dijelom biti usmjerene na prevenciju pušenja, liječenje bolesti uzrokovanih pušenjem i slične namjene logički vezane s ovim proizvodima kao što je analogno slučaj s odnosom puteva i akciza odnosno putarina”, rekao je Gavran. Nezavisne novine