Fiksni kurs rješenje, ali na papiru

BEOGRAD, Uzalud je čuveni američki profesor Stiv Henke ubjeđivao srpske kolege da je za Srbiju najbolji fiksni kurs. Tu ideju nije podržao nijedan domaći ekonomista.
Henke, profesor primenjene ekonomije na Džon Hopkins univerzitetu, preporučio je Srbiji da uvede fiksni kurs jer bi to na najbolji način obezbjedila stabilnost dinara u odnosu na evro.
Američki stručnjak, koji je 1990. bio savjetnik potpredsjednika vlade SFRJ Živka Pregla, u kabinetu kojim je predsjedavao Ante Marković, je na okruglom stolu u Ekonomskom institutu, pored insistiranja na uvođenju valutnog odbora (što podrazumijeva fiksni kurs), ocijenio i da su ključni faktori razvoja jasna strategija, od koje nema odstupanja kada se jednom krene u primjenu, i brzina njenog sprovođenja.
Priznati američki stručnjak najviše se zadržao objašnjavajući zašto se zalaže za uvođenje valutnog odbora. On kaže da bi u tom slučaju Srbija imala samo kursnu umjesto monetarne politike, koja bi bila prioritet centralne banke.

“Ovakva ideja postojala je za Jugoslaviju prije 20 godina, ali sada je isto tako relevantna i za valutu Srbije. To bi bilo najbolje rješenje. Na sličan način uveden je valutni odbor 1997. godine u Bugarskoj. Srbija bi imala sto odsto rezervi u evrima, koje bi obezbjeđivale stabilnost domaće valute”, istakao je Henke.

On vjeruje da bi uvođenjem valutnog odbora opao nivo kamatnih stopa, što bi popravilo likvidnost privrede.

“Kada je Bugarska uvela valutni odbor, za samo mjesec dana kamatne stope pale su za oko osam odsto. Tadašnji bugarski predsjednik rekao je da bi ova zemlja teško ušla u EU da se tada nije odlučila na ovaj korak”, naglasio je Henke, i dodao da bi za Srbiju bilo veoma teško i komplikovano da jednostrano uvede evro na sličan način kao što je to učinila Crna Gora, prije svega iz političkih razloga.

Profesora Miroljuba Labusa interesovalo je da li bi bilo dobro da naša zemlja, poput Crne Gore, uvede evro. Henke, međutim, smatra da iz političkih razloga to ne bi bio mudar potez. Dragan Đuričin, predsjednik Saveza ekonomista, takođe smatra da je uvođenje valutnog odbora potrošena ideja. On je zagovarao stav da monetarna politika mora da ima nekoliko ciljeva i da osim ciljanja inflacije, Narodna banka mora da obezbjedi i stabilan kurs, ali i da utiče na povećanje zaposlenosti.

Ekonomisti: Nerealno
S druge strane, eminentni srpski ekonomisti smatraju da fiksiranje kursa dinara prema evru ne bi bilo izvodljivo.

Boris Begović, predsjednik Centra za liberalno-demokratske studije pokušavao je da gostu iz inostranstva objasni da tako nešto u našoj zemlji nije moguće. Političari na Balkanu su izgradili karijere na rastu javnog sektora, odnosno povećanju državnih rashoda, kazao je Begović. Dodao je i da se ne sjeća da je u Bugarskoj neko uspio da ponovo osvoji vlast.

“Uvođenje valutnog odbora je možda moguće u uređenim baltičkim zemljama gdje je moguće napraviti znatna fiskalna prilagođavanja, ali ne i na Balkanu”, smatra Begović.

Pavle Petrović, predsjednik Fiskalnog savjeta, takođe je ubjeđen da je monetarna politika ciljane inflacije mnogo bolja za Srbiju od fiksiranja kursa.
On je podsjetio profesora Henkea da je Srbija tokom krize morala da zamrzne plate i penzije. Realno, lična primanja građana pala su za petinu. Da je kojim slučajem naša zemlja tada imala valutni odbor morala bi plate i penzije nominalno da smanji za 20 odsto. Što je, prema Petrovićevoj ocijeni, u Srbiji politički neizvodljivo.

“Politika ciljanja inflacije daje mnogo više elastičnosti finansijskom sistemu. Za Srbiju je bolje da se kroz promjenu kursa, slabljenje dinara obavi dio prilagođavanja. U slučaju valutnog odbora kurs je fiksiran i prilagođavanje je jedino moguće kroz smanjenje plata i cijena što znači veliku recesiju”, kazao je Petrović. Politika, Press