BANJALUKA, Privreda RS je tokom prošle godine nagomilala nove dugove od skoro 1,2 milijarde maraka, otkrivaju podaci iz nerevidiranih finansijskih izvještaja više od 9.300 preduzeća i zadruga u RS.
Analiza Agencije za posredničke, informatičke i finansijske usluge (APIF) iz Banjaluke pokazuje da su obaveze privrede RS na kraju protekle godine dostigle oko 11,8 milijardi KM, što je za 11 odsto više u odnosu na godinu prije kada su iznosile 10,6 milijardi.
Skoro trećina ukupne sume odnosi se na dugove prema dobavljačima koji su rasli po stopi od 14 odsto i popeli se na skoro 3,7 milijardi KM, dok su, pak, obaveze po kreditima i hartijama od vrijednosti lani smanjene za jedan procenat i iznosile 3,55 milijardi KM.
Zanimljivo je da su obaveze preduzeća i zadruga za poreze i ostale fiskalne dažbine smanjene za čak 20 odsto, odnosno sa 477 miliona koliko su iznosile na kraju 2009. godine na 381 milion KM na kraju prošle godine.
Ekonomski analitičari smatraju da lanjska stopa rasta ukupnih obaveza nije dramatična, ali da pokazuje dodatno pogoršanje likvidnosti privrede posebno izražene od izbijanja svjetske finansijske i ekonomske krize krajem 2008.
“Nezahvalno je komentarisati finansijske izvještaje koji nisu prošli revizorsku obradu koja bi iščistila razne stavke i pokazala pravo stanje stvari. Međutim, generalno se može zaključiti da postoji problem nelikvidnosti preduzeća koji dovodi do povećanja obaveza, posebno prema dobavljačima”, kaže Goran Radivojac, profesor Ekonomskog fakulteta u Banjaluci.
Komentarišući blagi pad kreditnih obaveza privrede, on je rekao da je evidentno da su preduzeća dio zajmova otplatila prošle godine, dok, sa druge strane, nisu imala kapacitet da podignu nove kredite.
Analiza APIF-a, takođe, otkriva da su obaveze privrede po osnovu plata i ostalih zarada prema zaposlenima lani, kao što je to bio slučaj i u 2009, imale natprosječni rast od 23 odsto, čime su dostigle 538 miliona KM.
Radivojac smatra da je to značajnim dijelom posljedica višegodišnjih gomilanja dugova posrnulih firmi prema radnicima na koje se kroz tužbe i sudske presude pridodaju zatezne kamate.
“Veći dio tih obaveza pripada preduzećima koja su zrela za stečaj, reorganizaciju ili traženje strateškog partnera”, ukazuje on.
Predsjednik Konfederacije sindikata RS Obrad Belenzada ocjenjuje da je stanje u privredi, posebno prerađivačkoj industriji, sve teže, što prvi na svojim leđima osjete radnici. Na taj način se, kaže, dolazi u apsurdnu situaciju da neka preduzeća zaposlenima duguju i po 30 plata.
“Ne znam kako kontrolne institucije uopšte dozvoljavaju funkcionisanje fabrika koje duže vrijeme ne isplaćuju plate, čime ne zakidaju samo radnike, već i državu po osnovu poreza i doprinosa na plate”, naglašava Belenzada.
Konfederacija sindikata RS godinama predlaže da se svim preduzećima bez ograničenja zakonski omogući pretvaranje duga u vlasnički kapital. Na taj način bi, kako smatraju, znatan dio preduzeća bio rasterećen obaveza uključujući i za neisplaćene plate nakon čega bi trebalo da uslijedi hitna potraga za strateškim partnerom.
“Postoji zainteresovanost radnika nekih preduzeća za konverziju barem dijela njihovih potraživanja u akcije”, kaže Belenzada, navodeći nedavni primjer takvog sporazuma koji su sklopili Uprava i Sindikat “Hidrogradnje” iz Pala.
Ekonomisti kažu da se takav model može selekcijski primijeniti gdje za to postoji pristanak potražioca i dužnika, ali da ne rješava suštinske uzroke zbog kojih su preduzeća došla u situaciju da ne mogu izmirivati svoje obaveze.
Pregled najznačajnijih dugova privrede RS
• Obaveze Iznos 2010/2009.
• Dobavljači 3,68 +14%
• Krediti i HOV 3,55 -1%
• Pasivna vremenska razgraničenja 0,54 +4%
• Plate i naknade 0,54 23%
• Avansi i kaucije 0,47 +2%
• Porezi 0,38 -20%
• Iznos je u milijardama KM
Nezavisne novine
Dugovi privrede RS porasli za 1,2 milijarde KM
