NJUJORK – Koliko kompanija koje su nedavno dijelile otkaze zaista prilagođava radnu snagu izazovima i efikasnosti vještačke inteligencije – a koliko njih se samo krije iza AI kako bi prikrile druge probleme u poslovanju?
To je ključno pitanje koje otvara analiza New York Times-a o rastućem fenomenu takozvanog „AI-washinga“ – prakse u kojoj kompanije kao razlog za otpuštanja navode vještačku inteligenciju, iako su pravi uzroci često sasvim drugačiji, poput prekomjernog zapošljavanja tokom pandemije ili pogoršanja poslovnih rezultata.
Prema dostupnim podacima, AI je u 2025. godini naveden kao razlog za više od 50.000 otkaza, a među tehnološkim kompanijama koje su u tom kontekstu pominjale vještačku inteligenciju nalaze se i Amazon i Pinterest.
Međutim, izvještaj konsultantske kuće Forrester, objavljen u januaru, dovodi ovu naraciju u pitanje. U analizi se navodi da mnoge kompanije koje najavljuju AI-povezane otkaze zapravo nemaju razvijene, testirane i operativne AI alate koji bi mogli da zamijene radna mjesta koja se ukidaju.
„Brojne firme koje objavljuju otkaze povezane s vještačkom inteligencijom nemaju zrele i provjerene AI aplikacije spremne da preuzmu te uloge, što ukazuje na trend ‘AI-washinga’ – pripisivanje finansijski motivisanih rezova budućoj primjeni AI-ja“, navodi se u Forresterovom izvještaju.
Sličan stav iznosi i Moli Kinder, viša istraživačica u Brookings Institution-u. Ona upozorava da je poruka kako su „otkazi posljedica AI-ja“ izuzetno privlačna investitorima, naročito u poređenju s alternativom.
„Reći da su otkazi uzrokovani vještačkom inteligencijom veoma je ‘investitor-friendly’ poruka, posebno kada bi prava istina bila: ‘Biznis nam ne ide dobro’“, ocjenjuje Kinder.
Za kompanije, AI često zvuči kao priča o efikasnosti, inovacijama i budućem rastu. Za zaposlene, međutim, sve češće se postavlja pitanje da li je vještačka inteligencija stvarni uzrok gubitka radnih mjesta – ili samo novo, tehnološki „uglađenije“ opravdanje za stare poslovne greške. Investitor