SARAJEVO, Dragan Đurić i Milan Pešut, srbijanski biznismeni bosanskog porijekla, učestvovali su u privatizacijama u BiH i Srbiji.
Dragan Đurić, vlasnik firme Zekstra iz Beograda, postao je većinski vlasnik Veterinarskog zavoda Zemun iz Srbije, iako nije ispunjavao uslove u procesu privatizacije.
U tome mu je pomogao Milan Pešut, vlasnik firme Bankom iz Zemuna, koji je s njim ušao u partnerski odnos kako bi time bila zadovoljena tražena forma. Pešut je pristao na privatizaciju preko konzorcija Zekstra-Bankom u kojem je njegova firma fiktivno učestvovala i dala legitimitet ovom partnerstvu. Zauzvrat je bez ijednog uloženog dinara dobio jedan odsto vlasništva u Zavodu, kupljenom za oko devet miliona evra.
Po podacima do kojih su došli novinari Centara za istraživačko novinarstvo iz Sarajeva i Beograda (CIN/CINS), srbijanski biznismeni bosanskog porijekla Đurić i Pešut privatizovali su nekoliko preduzeća u Bosni i Hercegovini (BiH) i Srbiji.
Te kupovine prošle su uz mnogobrojne nepravilnosti: problemi sa isplatama, formiranje fiktivnih konzorcija i pravljenje prividne konkurencije. Međutim, do danas nijedan ugovor nije poništen.
Veterinarski zavod Zemun a.d. Beograd postoji 75 godina. Nekada je bio jedan od najvećih proizvođača hrane i lijekova za životinje u Srbiji.
Nakon neuspjele prodaje ovog državnog preduzeća u julu 2002. godine, državna Agencija za privatizaciju je godinu dana kasnije uputila javni poziv za prodaju 70 odsto preduzeća putem tendera. Riječ je o prodajnoj metodi kojom država traži „strateškog partnera“, odnosno kompaniju koja ima velike prihode i iskustva u obavljanju iste djelatnosti.
Konzorcijum Zekstra-Bankoma je kupio Veterinarski zavod za oko devet miliona evra. Zekstra se bavi proizvodnjom i prodajom tekstila, a Bankom trgovinom žita, sirovog duvana, sjemenja i hrane za životinje.
Tenderska komisija na čijem čelu je bio predstavnik Vlade Srbije Čedomir Jovanović ocijenila je ponudu ovog konzorcijuma boljom od radničke.
Savjet za borbu protiv korupcije, savjetodavno tijelo Vlade Srbije, prikuplja brojne prigovore na privatizacijski proces.
U tim prigovorima se izražava sumnja da postoji mogućnost korupcije.
Po njihovim podacima, konzorcijum zaposlenih Veterinarskog zavoda se žalio Agenciji za privatizaciju na „pristrasnosti državnih organa“. Takođe, slali su prigovor Ministarstvu za privredu i privatizaciju i pokrenuli spor na Vrhovnom sudu, ali ništa se nije promijenilo.
Pešut je novinarima priznao da je pristao na konzorcijum samo da bi omogućio Zekstri da kupi firmu. Kaže da je to uradio jer je prije privatizacije sarađivao sa Zavodom i želio je zadržati tu saradnju.
Takva situacija Zakonom o privatizaciji nije definisana, a Pešut kaže da ga to nije ništa koštalo i da je to bila logična poslovna odluka „koju bi uvijek donio“.
Branko Pavlović, bivši direktor Agencije za privatizaciju, kaže da je pravljenje konzorcijuma radi uslova tendera česta pojava prilikom privatizacija u Srbiji, ali i da ne postoji procedura koja će spriječiti zloupotrebe.
Pešut je rekao da je njegov zamjenik iz Bankoma Radoslav Macura bio postavljen u Upravni odbor Zavoda opet forme radi.
– Povukao se i radili smo poslije toga sa njima kao sa svakom drugom komercijalnom firmom – dodao je.
Aleksandar Vučić, potpredsjednik Vlade Srbije, izjavio je da je Veterinarski zavod na listi sumnjivih privatizacija koje će Vlada ispitati. On je izjavio medijima da su određene osobe povezane sa privatizacijom već ispitane.
Duško Jovičić, predsjednik Sindikata ove firme, tvrdi da je Zavod pred privatizaciju bolje poslovao nego sada.
– Tu se još radi, ali sve to nema veze sa obimom koji je bio prije privatizacije – kaže Jovičić.
Po podacima Narodne banke Srbije, računi Veterinarskog zavoda su blokirani zbog duga od oko 17,5 miliona evra.
Nekoliko godina nakon kupovine Zavoda Đurić je, takođe, preko konzorcijuma ušao u privatizaciju u BiH, kupivši suvlasništvo nad Robnom kućom Boska u Banjaluci. Ugovor o konzorcijumu je zaključen sredinom januara 2008. godine između Đurićeve firme Zekstra Grupa – Zekstra Beograd i Delta Real Estate Beograd iza koje stoji firma Hemslade Trading Limited, Nikozija, Kipar.
Konzorcijum je osnovan u cilju učestvovanja u privatizaciji za kupovinu 58,52 odsto osnovnog kapitala Boske iz Banjaluke.
Dogovoreno je da Zekstra kupi 39 odsto firme, a da Delta plati ostatak i zastupa konzorcijum.
Konzorcijum je dostavio pismo zainteresovanosti za privatizaciju Boske Vladi Republike Srpske (RS). Budući da nije postojala zakonska osnova da se privatizacija vrši metodom neposrednog odabira kupca, Narodna skupština Republike Srpske mijenja zakon. U oktobru 2008. godine je potpisan ugovor o privatizaciji koji u ime Konzorcijuma potpisuje Đurić, a u ime Vlade resorni ministar Predrag Gluhaković.
U ime Delte potpisivanju prisustvuje i srbijanski biznismen Miroslav Mišković. Vlada je odlučila da se državne akcije ustupe za cijenu od tri miliona evra i da novi kupac isto toliko novca dodatno investira u firmu, da zadrži 254 radnika, izmiri dugovanja prema njima u visini od oko 770.000 evra kao i druge obaveze preduzeća.
Ostatak Boske ostao je u vlasništvu malih dioničara, Penzionog fonda i Fonda za restituciju. Po podacima iz revizorskog izvještaja, Vlada RS-a je 2009. godine Robnoj kući Boska uplatila oko 253.000 evra, nenamjenski trošeći novac.
Sredstva su otišla na račun Sindikalne organizacije Robne kuće Boska, a ugovor je zaključen sa konzorcijumom.
Konzorcijum se obavezuje da će novac vratiti Vladi RS-a, odnosno Ministarstvu, u roku od 30 dana. Poslije je aneksom utvrđeno da će pozajmicu vratiti u dvije rate u 2009. i 2010. godini. Međutim, revizijom je utvrđeno da su sredstva uplaćivana i prije zaključivanja ugovora koji nije ni ovjeren, aneks ugovora nije ni potpisan, ni ovjeren od strane Konzorcijuma, a sredstva nisu vraćena.
Vlada je nastavila pomagati novom vlasniku i tako što je preko Investiciono-razvojne banke Republike Srpske (IRB RS) kupila Boskine obveznice u vrijednosti od oko 7,7 miliona evra.
Odluku o kupovini obveznica donijela je Skupština akcionara IRB-a kojoj je tada predsjedavao predsjednik Vlade Aleksandar Džombić. Dogovoreno je da Boska vrati ovaj novac IRB-u u 12 dijelova do kraja septembra 2023. godine.
Međutim, Boska već kasni sa prvom isplatom od 1,1 milion evra, a IRB je zbog toga podnio tužbu.
Osim IRB-u, Robna kuća Boska duguje i Poreskoj upravi RS-a 353.000 evra. Povezana lica na aukciji Đurićev partner Milan Pešut je preko firme Bankom učestvovao i u privatizaciji Fabrike Bioprotein iz Obrenovca koja proizvodi hranu za domaće životinje.
Ova firma je kupljena na aukciji početkom aprila 2003. godine za oko 90 hiljada evra, kolika je bila i početna cijena. Na aukciji su učestvovali: Pešutova firma Bankom, radnik te firme Borko Vlačić i predstavnik Univerzal Holdinga, firma u kojoj Pešut ima suvlasnički udio. Pešut je firmu kupio u drugom krugu, jer u prvom nije bilo ponuda.
Novinarima je objasnio da se javio tek u drugom krugu, jer je tada imao određene povlastice.
– Drugo nadmetanje je imalo mogućnost da se plati obveznicama stare devizne štednje koje su se mogle naći po nižoj cijeni od nominalne – kaže Pešut.
Pešut kaže da nije bio u vezi sa ostalim učesnicima i da je privatizacija provedena po zakonu, te da tek sada nakon razgovora sa novinarima uviđa u čemu je bio problem. Zbog sumnje da je na aukciji narušena konkurencija, Agencija za privatizaciju je istog dana donijela odluku o poništenju aukcije.
Međutim, Pešut se zbog toga žalio Ministarstvu za privredu i privatizaciju koje je uvažilo žalbu.
– Sada mi otvarate oči kako je i zbog čega poništena privatizacija. Prvi put to čujem! – kaže Pešut.
Milan Pešut je učestvovao u privatizaciji u BiH kroz kupovinu Ugostiteljsko-turističkog preduzeća Leotar iz Trebinja.
Prvo je za 683 hiljade evra kupio 30 odsto vlasništva, koliko je i bilo na prodaju. Narednih godina je sa svojom firmom Bankom otkupio i ostatak državnog vlasništva pa je danas vlasnik 93 odsto Leotara, dok je ostatak u vlasništvu malih akcionara.
U početni bilans preduzeća tokom privatizacije ušao je veliki hotel u Trebinju zajedno sa još 17 nekretnina. Međutim, novinari su otkrili da je Leotar bio vlasnik samo 15 nekretnina, dok je na restorane Bežigrad i Ekspres te Gradsku kafanu imao dugogodišnje pravo korištenja.
Jedna od nekretnina za koju u Leotaru tvrde da su je kupili 70-tih godina nije ušla u proces privatizacije. Riječ je o Odmaralištu Srebreno u blizini Dubrovnika u Hrvatskoj. Ta nekretnina nikada nije uknjižena na Leotar, a pravnica Slavka Lojović kaže da u firmi postoji kupoprodajni ugovor.
Odmaralište Srebreno ima restoran koji je i danas u funkciji i 17 bungalova koji su u veoma lošem stanju. Republika Hrvatska je 1991. godine zabranila raspolaganja ovom imovinom. Nakon privatizacije pokrenuto je pitanje u vezi sa tom nekretninom. Dokumenti zemljišnog ureda u Hrvatskoj pokazuju da se radi o „društvenom vlasništvu“, a da prava korištenja imaju u jednakim omjerima Opština Dubrovnik i Hotel Mlini u Mlinima.
Novi vlasnik Pešut smatra da je to njegova nekretnina, pa je od Hrvatske sudskim putem tražio da se nekretnina uknjiži. Upravo zbog ovog odmarališta rađena je revizija privatizacije Leotara za koju je bila zadužena Komisija za reviziju privatizacije RS-a.
Oni su u svome izvještaju napisali da „izražavaju osnov sumnji“ da je ova nekretnina prvo prikrivena tokom privatizacije, a kasnije i prodana. Takav izvještaj Komisija je proslijedila Okružnom tužilaštvu Banjaluka, a slučaj je došao i do Pravobranilaštva RS-a koje nije utvrdilo prodaju.
Iako Srebreno još nije u vlasništvu Leotara, Pešut očekuje da će se to desiti ulaskom Hrvatske u Evropsku uniju. On kaže da kupovina Leotara nije bio dobar poslovni potez, ali vjeruje da će u budućnosti uspješno poslovati.
Milan Pešut je rođen u Ljubinju u kojem ima dvije fabrike – Imel i Farmavit. Dragan Đurić je rođen u Derventi i u BiH ima suvlasništvo u Darta Trgovini d.o.o. Banjaluka i Oslobođenju sa Pala.
U procesu privatizacije od 2002. godine u Srbiji je prodato više od dvije hiljade preduzeća. Posljednjih godina otkrivene su određene afere i uhapšeni osumnjičeni za malverzacije u privatizacijama.
Savjet za borbu protiv korupcije kreirao je i listu od 24 sumnjive privatizacije koje se trenutno istražuju. Bivši direktor Agencije za privatizaciju Pavlović kaže da nikakav sistem ne može spriječiti pljačku ako na „ključnim mjestima“ u institucijama nisu ljudi koji znaju posao i koji su posvećeni opštem interesu.
– Prevelika ovlašćenja pojedinaca u Agenciji za privatizaciju, a nikakve kontrole nad njihovim radom nema i to vam je uvijek jednako korupciji – kaže Jelisaveta Vasilić, članica Saveta za borbu protiv korupcije Vlade Srbije.
U BiH još nije završen proces privatizacije. Ostalo je još 277 neprivatizovanih preduzeća, a za neka koja jesu pokrenut je proces revizije. Fikret Talić iz Agencije za privatizaciju Federacije BiH kaže da je najveći problem privatizacije što nisu ispunjavani uslovi iz kupoprodajnih ugovora. Kupcima je, kaže Talić, jedini cilj bio kupovina nekretnina koje se kasnije mogu prodati, prenosi Centar za istraživačko novinarstvo (CIN). Fena