SARAJEVO, Nedavno je izračunato da broj raznoraznih parafiskalnih nameta koji se naplaćuju u BiH prelazi 3.400. Ukoliko se uporedi stanje sa susjednim zemljama, proizlazi da ih u BiH ima do 20 puta više nego Hrvatska, u kojoj postoji oko 170, a 10 puta više nego Srbija, u kojoj je zvanično oko 340 različitih nameta.
Ekonomista Faruk Hadžić je zajedno s makroekonomskim analitičarem Dinom Hadžialićem uradio analizu “Oslobađanje od bespotrebnih administrativnih taksi”.
Autori pojašnjavaju kako u parafiskalne namete spadaju razne takse i naknade koje čine i do pet odsto finansijskih izdvajanja poslodavaca od njihovog ukupnog poslovanja.
“Svrha ubiranja pojedinih nameta nekada nije do kraja jasna. Neke od njih država je uvela pravnim licima samo da bi ubrala određeni prihod, bez pružanja bilo kakve usluge za taj novac. S druge strane, za neke postoji i opravdanost uvođenja jer se, osim fiskalnog cilja, pokušavaju određenim, često visokim nametima riješiti i drugi društveni problemi”, ističe Hadžić.
Dodao je da veliki broj raznih nameta u BiH šteti poslovnom okruženju, jer su uvedeni primarno kako bi osigurali dodatni prihod raznim nivoima vlasti, a sve radi sufinansiranja neproduktivne administracije, koja predstavlja društvenu klasu samu za sebe i ne pruža odgovarajući nivo usluga svojim korisnicima.
“Znajući da preduzeća u BiH funkcionišu na granici poslovanja, ukidanje ili smanjivanje bespotrebnih taksi, poput takse za istaknute firme, doprinijelo bi poslovanju i poboljšanju poslovnog okruženja. Primjer neusklađenosti iste takse na raznim nivoima vlasti najbolje se može vidjeti upravo kod komunalne takse za istaknutu firmu”, kaže Hadžić za “Avaz”.
Pojasnio je kako svaka opština ima slobodu u propisivanju iznosa taksi, što dovodi do toga da je neka opština pristupačnija za poslovanje od druge.
“Različiti su iznosi koji se plaćaju po osnovu iste takse u različitim gradovima. Takođe, nisu na isti način obračunati iznosi, tačnije nisu utvrđeni kriteriji za obračun. U Bihaću se taksa plaća po zonama i kvadraturama poslovnog objekta, a ne prema samoj djelatnosti, dok se, recimo, u drugim gradovima različiti iznosi plaćaju prema djelatnosti i zoni poslovanja. Ukoliko ste stomatolog u Bihaću, platićete za četvrtu zonu 72 KM, za razliku od Sarajeva i Banjaluke, gdje je taj iznos čak 900”, napominje Hadžić.
Prema njegovim riječima, iz budžeta 25 većih gradova i opština iz cijele BiH za prošlu godinu može se primjetiti da su lokalne zajednice samo po osnovu ovih parafiskalnih nameta naplatile 31 milion KM.
“Tim novcem poslodavci su mogli otvoriti novih 2.600 radnih mjesta i na taj način doprinijeti smanjenju nezaposlenosti, koja predstavlja najveći problem naše ekonomije. Pravnim licima može se omogućiti da se iznos taksi za istaknute firme može investirati u tekuće poslovanje ili upotrijebiti za zapošljavanje novih radnika. Na ovaj način se podstiče investicijska i lična potrošnja, unapređuje se kvalitet pružanja usluga”, smatra Hadžić.
Štetnost ove takse, kazao je Hadžić, najbolje se može vidjeti na primjeru jedne stomatološke ordinacije u opštini Centar Sarajevo, gdje taksa za istaknutu firmu iznosi 970 KM.
– Ukidanjem ove takse ordinacija bi mogla nabaviti poseban digitalni aparat za erdodonciju kojim se liječi korijen zuba, čime bi se značajno unaprijedio kvalitet pružanja usluga pacijentima. Jedna od mjera koja bi pomogla da se unaprijedi poslovanje firmi i obrta, kao i novo osnivanje privrednih subjekata, jeste upravo usklađivanje zakonske regulative u dijelu koji se odnosi na nivo taksi za osnivanje obrta, kao i taksi za istaknute firme – kaže Hadžić.
Dodao je i da su tri ključna koraka za unapređenje ovog segmenta, a podrazumijevaju preciznu sistematizaciju parafiskalnih nameta za sve nivoe u BiH, uvođenje reda propisivanjem usklađenih naziva, vrsta nameta kao i maksimalnih iznosa za određene namete na području određenog kantona ili cijele FBiH i ukidanje nameta na federalnom i kantonalnom nivou, te uvođenje maksimalnih stopa izmjena na godišnjem ili trogodišnjem nivou.
Mladen Pandurević, direktor Udruženja poslodavaca FBiH, kazao je kako se taksa za istaknutu firmu naplaćuje svugdje u svijetu, ali se svugdje osim u BiH radi o simboličnom iznosu koji se plaća.
– Kod nas to tako nije, daleko je od simboličnih iznosa, naročito u nekim opštinama i gradovima u BiH. Radi se o opštinskom nametu kojim najveći broj opština u BiH nastoji da popuni rupe u svom budžetu. I to na način da određuju izuzetno visoke takse po tom osnovu. Odranije postoje dvije presude Ustavnog suda za dvije opštine u FBiH koje su oborile odluke o visini te takse. Prvenstveno jer se radi o neprimjereno visokim taksama. Mora postojati korelacija između cijene i usluge koju država ili opština za taj novac pruža. Nažalost, to nije tako u našoj državi – smatra Pandurević.
Naglasio je da u BiH čak i male opštine imaju iste iznose ove takse kao i u velikim gradovima.
– Činjenica je da naše udruženje godinama ukazuje na visoke namete. Smatramo da bi dio tog novca trebalo vratiti poslodavcima. Nije, možda, ni problem kad kompanija ima jednu poslovnicu. Zamislite ukoliko imate po cijeloj državi 100 ili 200 poslovnih objekata i za svaki od njih mora se platiti ova taksa. U ovom slučaju dolazimo do zaista velikih iznosa ovih nameta – zaključio je Pandurević. Avaz.ba