SARAJEVO, Uprkos izraženim posljedicama ekonomske krize interesovanje građana i privrede BiH za reprogramiranje kredita nije pretjerano veliko, naročito kod fizičkih lica, pokazali su podaci entitetskih agencija za bankarstvo.
Reprogramiranje kredita u BiH u prva tri mjeseca ove godine zatražilo je nekoliko stotina klijenata banaka, a ukupna vrijednost reprogramiranih kredita iznosila je nešto više od 100 miliona KM. Prema podacima Agencije za bankarstvo RS, banke u ovom entitetu su od 455 primljenih zahtjeva za reprogram kredita odobrile 299 u ukupnom iznosu od 79,8 miliona KM. Među odobrenim zahtjevima, 82 se odnose na pravna lica na osnovu kojih su reprogramirani krediti u vrijednosti od 78,3 miliona KM, dok je za 225 građana reprogramiran iznos od 1,5 miliona KM. U Agenciji za bankarstvo RS kažu da mogućnost reprograma u značajnoj mjeri koriste pravna lica, dok ubuduće očekuju veći obim reprograma kredita fizičkim licima.
Podaci Agencije za bankarstvo FBiH pokazuju da je u prva tri mjeseca 2010. godine u ovom entitetu reprogramirano kreditnih obaveza u vrijednosti 28,5 miliona KM od čega se na pravna lica odnosi 26,4 miliona, a na fizička lica 2,1 milion KM. Zlatan Barš, direktor Agencije za bankarstvo FBiH, kaže da vrijednost reprogramiranih kredita nije zanemarljiva, ali da nije ni značajna ako se uzme u obzir da je ukupni kreditni porfelj banaka u FBiH oko devet milijardi KM.
“Reprogram je moguće obaviti do kraja godine i veliki broj klijenata pogođenih krizom ima mogućnost da sebi olakša izmirenje kreditnih obaveza”, ističe Barš.
Ocjenjuje da je bankama interes da omoguće reprogramiranje kredita kako bi izbjegle rezervisanje sredstava za problematične kredite, te ne smatra da je neinformisanost uzrok za relativno slab odziv klijenata.
“Bilo je slučajeva da klijenti ne ispunjavaju sve uvjete, a odlukom su precizno definisani kriteriji pod kojim se kreditne obaveze mogu reprogramirati”, dodaje Barš.
Mijo Mišić, sekretar Udruženja banaka u BiH, konstatuje da uprkos tome što je ukupni iznos reprogramiranih kredita skroman, ohrabruje činjenjica da je na stotine klijenata našlo rješenje za svoje kreditne teškoće.
“Ovaj proces nije završen i nadamo se da će veći broj klijenata koristiti ovu mogućnost”, naglašava Mišić.
Objašnjavajući razloge za slabiji odziv klijenata, Mišić kaže da oni možda leže u nedovoljnoj komunikaciji između klijenata i banaka, ali nije isključeno da je tome doprinijela i opšta situacija u BiH koja je u posljednjih pola godine poboljšana.
Adnan Mesić, direktor Centra za kreditno savjetovanje iz Tuzle, kaže kako nema povratnih informacija od klijenata zašto je slabo interesovanje za reprogram kredita, ali smatra da uzroke treba tražiti u uslovima koje treba da ispune.
“Kada pogledate ko može i pod kojim uslovima reprogamirati kreditne obaveze, onda je vidljivo da su mogućnosti jako ograničene”, ističe Mesić i dodaje da nekima ponuđeni uslovi reprograma ne odgovaraju s obzirom na to da u jednom trenutku imaju potrebu da im kreditna rata bude drastično smanjena.
Reprogram kredita mogu koristiti fizička i pravna lica koja su ranije uredno otplaćivala rate, ali su zapala u teškoće zbog efekata globalne finansijske i ekonomske krize. Banka može reprogramirati kredit pravnim licima ukoliko dužnik nema kašnjenja u otplati duže od 90 dana izuzev odobrenog prekoračenja po računu koje i ne može biti predmet reprograma. Preduzeće koje želi podnijeti zahtjev za reprogram kredita mora, takođe, biti solventno i uvjeriti banku da će u narednom periodu uredno izmirivati svoje obaveze. Da bi im banka omogućila reprogram kredita građani moraju da dokažu da nisu svojom krivicom izgubili posao, da im je za najmanje 20 odsto smanjena plata ili da im lična primanja kasne barem tri mjeseca. Kao i pravna lica i građani prethodno nisu smjeli imati kašnjenja u otplati kredita duža od 90 dana. Banke građanima mogu reprogramirati kredite u maksimalnom iznosu od 70.000 KM, izuzev stambenih kredita za koje nije utvrđen limit ukoliko je zajam osiguran utrživim kolateralom. Reprogram podrazumijeva produženje roka za otplatu kredita najmanje 12 mjeseci čime se automatski smanjuju i rate kredita. Zahtjev za reprogram kredita moguće je podnijeti do kraja ove godine.
Reprogramirani krediti u prva tri mjeseca 2009. godine
RS
• 78,3 miliona KM – reprogram pravnim licima
• 1,5 miliona KM – reprogram fizičkim licima
FBiH
• 26,4 miliona KM – reprogram pravnim licima
• 2,1 milion KM – reprogram fizičkim licima Nezavisne novine