Priča iz 1991. godine
Investicijski ciklusi vezani za izgradnju Bloka 7 TE Tuzla protežu se još od davne 1991. godine, kada se prvi put ukazala potreba za izgradnjom jednog ovakvog objekta, međutim, svaki od njih je završio neslavno.
Posljednji ciklus, inače četvrti po redu, počeo je 12. jula 2012. godine, sva dokumentacija neophodna za izgradnju bloka već je spremna, izuzev ugovora o kreditu za koji saglasnost, odnosno garanciju, moraju dati Vlada i Parlament FBiH.
“Riječ je o kreditu na 20 godina, uz dva odsto kamate. Sada su u toku završni pregovori vezani za ugovor o kreditu. Svi raniji ugovori koji su potpisani u avgustu 2014. u završnici imaju klauzulu da su na čekanju i da stupaju na snagu kada se zatvori konstrukcija finansiranja. Kada na sve to daju saglasnost Vlada i Parlament FBiH, ugovor postaje operativan te se za 56 mjeseci treba izgraditi novi blok”, kaže u razgovoru za Klix.ba nekadašnji direktor TE Tuzla i bivši vođa projekta izgradnje Bloka 7 Jusuf Merić te dodaje:
“Bitno je da je taj blok uvršten u svim energetskim strategijama na nivou BiH, FBiH i TK, ali i svim prostornim planovima. Dobijene su sve dozvole, uključujući i onu za početak gradnje, tako da nema problema”.
Vrijednost investicije je 722 miliona evra, od čega su 85 odsto kreditna sredstva Kinske razvojne banke, a preostalih 15 odsto su izdvajanja EPBiH.
Postojeći blokovi prošli radni vijek
TE Tuzla s postojećih šest blokova daje cirka polovinu proizvodnje u FBiH, a Merić ističe da problem leži u činjenici da su svi ti objekti napravljeni ‘60-ih godina prošlog vijeka.
Svi oni su, naglašava Merić, prošli svoj životni, odnosno radni vijek.
“Evropska norma je 25.000 sati ili 40 godina rada, dok se ne napravi novi. To je jedan problem koji pokazuje da je neophodno da se napravi zamjenski blok i to je bio osnovni razlog zašto se pristupilo pripremama da se postojeći stari blokovi koji imaju nisku efikasnost, apsolutno su neprihvatljivi, jer u vrijeme kada su pravljeni nije ni bilo takvih ekoloških propisa, zamijene jednim novim, modernim, evropski usklađenim blokom”, pojašnjava Merić.
Izgradnjom Bloka 7 TE Tuzla došlo bi do gašenja pet postojećih blokova koji su efikasnosti do 30 odsto, a uz sve imaju čak 30 puta veće emisije SO2 nego što su dozvoljene granice.
“Postojeći blokovi bili bi zamijenjeni jednim blokom koji daje više energije, ima veću efikanost za blizu 42,6 odsto i zadovoljava u cijelosti ekološke norme koje je nametnula EU. Takođe, on bi se gradio i kao blok koji proizvodi toplinsku i električnu energiju i predviđen je da dugoročno, nakon izlaska iz starih blokova koji sada griju Tuzlu, Lukavac i perspektivno Živinice, do 2050. bude oslonac za daljinsko grijanje, ali i proširenje u svim okolnim gradovima Tuzle, što ima izuzetno velike ekološke efekte na samu mikrookolinu Tuzle i TK”, naglašava Merić.
Upozorava da je sada samo pitanje vremena kada će stari blokovi u potpunosti prestati raditi.
“Tu se promijenila atmosfera u odnosu na prijašnje vrijeme. Nekada je bilo važno proizvoditi, a sada je, pored toga, važno i prodati. Znači, potrebno je biti konkurentan jer je otvoreno tržište, a to je veoma teško sa starim blokovima koji imaju visoku cijenu održavanja, a dodatno su i veliki zagađivači. Pitanje je i kada će Hrvatska i Srbija zabraniti izvoz iz ‘prljavih’ tehnologija, a EPBiH je tu u jednom zavisnom položaju, jer izvozi pola proizvodnje”, nastavlja sagovornik.
Stabilnije cijene električne energije
Prije nekoliko dana u Tuzli se okupilo više od 150 stručnjaka iz oblasti energetskog sektora, koji su za vrijeme Regionalnog energetskog foruma raspravljali o ključnim izazovima energetske tranzicije.
Tom prilikom, između ostalog, rečeno je da u okviru energetske tranzicije koju nameće EU, pored proizvođača, posebno mjesto zauzimaju i potrošači.
Referirajući se na ovo, Merić je kazao da bi zbog visoke efikasnosti Bloka 7 TE Tuzla došlo i do stabilnije cijene električne energije, koju bi mogao podnijeti prosječan bh. potrošač.
“Mi znamo da su te cijene deprimirane, isto kao i plate. Kada je pravljena jedna od analiza opravdanosti cijelog ovog bloka, pokazano je da EPBiH može funkcionisati sasvim normalno s prihodom i cijenama. Mi ovdje dobijamo stabilnu proizvodnju električne energije, a samim tim i stabilnu isporuku te stabilnu cijenu u konačnici”, naglašava Merić.
Takođe, u jednoj od analiza pokazano je koje su prednosti, slabosti, mogućnosti, prilike i rizici jedne izgradnje.
Konkretno, u slučaju koji obrađujemo, prednosti su, između ostalog, osiguranje veće efikasnosti i ekološke prihvatljivosti, kao i rast proizvodnje i prodaje električne energije.
Istodobno, kao slabosti su, između ostalog, prikazani starost postojeće infrastrukture, njena neefikasnost, ali i emisije iznad normi EU.
Nova radna mjesta
Kao mogućnosti i prilike nakon izgradnje bloka navedeni su položaj u kojem se gradi objekt, visokonaponska mreža, zemlje u okruženju koje imaju deficit električne energije, a putem spomenute mreže vršio bi se izvoz ako je energija proizvedena prema normama EU, potom transfer znanja i tehnologije, ali i razvoj domaće privrede.
“Ovaj projekt doveo bi i do jednog dijela novih radnih mjesta koja su vezana za izgradnju, jer su građevinski radovi od 18 do 19 odsto ukupne investicije. U svemu bi se okupilo dvije-tri hiljade ljudi, što građevinaca, montažera, proizvođača opreme… Posla bi svakako bilo i za fakultete, ali i razne institute”, navodi Merić.
“Mi danas imamo rudnike koji snabdijevaju postojeću elektranu i to je proizvodnja od 3.500.000 tona lignita te nekih 1.800.000 tona mrkog uglja iz Banovića za Blok 6. Blok 7 praktično bi sam trošio 2.500.000 tona uglja. To bi se trebalo dobiti s površinskih kopova Dubrave i Šikulje. To je u svakom slučaju praktično uslov svih uslova za opstanak i restrukturisanje rudnika”, smatra Merić
Nema vremena za odugovlačenje
Vremena za odugovlačenje realizacije ovog projekta, sasvim je sigurno, više nema, a Merić smatra da je razmišljanje bh. političara mandatno te da je Blok 7 krupan objekt koji ne podnosi takav način razmišljanja, posebno u našim uvjetima u kojima se kompozicija vlasti mijenja svake četiri godine.
“Ovo je objekt koji će zapčeti jedna, a završiti treća vlada i tu je, prema mom mišljenju, jedan od problema zašto se ovo ne rješeva, uz objektivno opravdanje da se radi o jednom velikom i složenom objektu”, smatra on.
Merić upozorava da se, bez izgradnje bloka, gasi TE Tuzla, a gase se i rudnici te izvori za daljinsko grijanje Tuzle, Lukavca i Živinica.
“To je gruba istina, a sada to neko može uljepšavati da bude za pet ili deset godina”, riječi su kojima je nekadašnji direktor TE Tuzla i bivši vođa projekta izgradnje Bloka 7 zaključio razgovor. Klix.ba