Dok se danas širom svijeta još uvijek koristi peta generacija borbenih aviona poput američkog F-35 ili ruskog Su-57, vojne sile već ubrzano rade na razvoju šeste generacije borbenih aviona – tehnologije koja bi mogla potpuno promijeniti način vođenja vazdušnih operacija.
Za razliku od ranijih generacija, gdje su brzina i nevidljivost bili ključni, šesta generacija donosi potpuno novu filozofiju ratovanja, u kojoj avion više nije samostalna letjelica, već dio digitalne borbene mreže.
Šta je zapravo avion šeste generacije?
Avion šeste generacije nije samo “napredniji lovac”. On je zamišljen kao leteći komandni centar, sposoban da:
- upravlja drugim avionima i dronovima
- prikuplja i obrađuje ogromne količine podataka
- donosi odluke uz pomoć vještačke inteligencije
- djeluje prije nego što ga neprijatelj uopće primijeti
Drugim riječima – pilot više nije samo pilot, već operator čitavog borbenog sistema.
Ključne osobine aviona šeste generacije
1. Potpuna mrežna integracija
To znači da avion:
- stalno komunicira sa satelitima
- razmjenjuje podatke s drugim avionima
- povezan je s kopnenim i pomorskim jedinicama
- vidi “bojno polje” u realnom vremenu
Pilot ne vidi samo ono što je ispred njega – vidi sve.
2. Umjetna inteligencija (AI)
AI pomaže pilotu da:
- analizira prijetnje
- predloži najbolju akciju
- upravlja senzorima
- koordinira dronove
U budućnosti, neki avioni šeste generacije mogli bi letjeti i bez pilota.
3. Borba uz dronove (“loyal wingman”)
Jedna od najvažnijih karakteristika. Avion šeste generacije komanduje:
- borbenim dronovima
- izviđačkim letjelicama
- mamcima za protivničke radare
Pilot, dakle, upravlja cijelim “rojem” letjelica iz vazduha.
4. Napredni senzori i “nevidljivost”
Novi avioni neće se oslanjati samo na radar.
Koristiće:
- infracrvene senzore
- pasivne sisteme osmatranja
- senzorsku fuziju (spajanje svih podataka u jednu sliku)
Cilj je da avion vidi prvi, napadne prvi i nestane prije nego što bude otkriven.
5. Veća autonomija i manja potrošnja
Motori nove generacije donose:
- veći potisak
- manju potrošnju
- duži borbeni domet
- tiši rad
Sve to omogućava duže misije bez dopune goriva.
Ko razvija avione šeste generacije?
SAD – najdalje odmakle
Program: NGAD (Next Generation Air Dominance)
✔ demonstrator već letio
✔ testiranja u toku
✔ puna operativna upotreba se očekuje oko 2030–2035.
SAD su trenutno najbliže stvarnoj primjeni.
Kina – tihi, ali brzi napredak
Kina paralelno razvija:
- nove motore
- AI sisteme
- koncepte borbe sa dronovima
Zvanično nema potvrđen avion šeste generacije, ali analitičari smatraju da Kina brzo sustiže SAD.
Evropsko-japanski projekat (GCAP / Tempest)
Velika Britanija, Italija i Japan razvijaju zajednički avion.
🔹 Prvi let: oko 2027–2028.
🔹 Operativna upotreba: poslije 2035.
FCAS
Također evropski projekat Francuske, Njemačke i Španije.
Razvoj usporen zbog političkih i industrijskih razlika, ali cilj ostaje isti – šesta generacija poslije 2040.
Rusija
Rusija trenutno:
- koristi Su-57 (peta generacija)
- testira nove motore
- govori o elementima šeste generacije
Međutim:
❌ nema operativan avion šeste generacije
❌ nema potvrđen prototip
❌ razvoj ide sporije nego kod SAD-a i Kine
Zaključak: Da li šesta generacija već postoji?
✔ Ne postoji operativan avion šeste generacije
✔ Postoje prototipi i demonstratori
✔ Prava primjena se očekuje tek poslije 2030.
✔ SAD su trenutno ispred svih
✔ Budućnost pripada avionima koji razmišljaju, a ne samo lete