FRANKFURT – Digitalni evro, koji bi izdavala Evropska centralna banka (ECB), mogao bi prvi put ući u opticaj 2029. godine, ako zakonodavni okvir bude usvojen do iduće godine.
Evropska centralna banka banka (ECB) završila je u oktobru dvogodišnju pripremnu fazu projekta digitalnog evra. Cilj projekta je osigurati evropski monetarni suverenitet, odnosno smanjiti ovisnost o međunarodnim – posebno američkim – pružateljima digitalnih i kartičnih plaćanja poput Vise, Mastercarda i PayPala, te odgovoriti na rast digitalnih oblika plaćanja koji sve više zamjenjuju korištenje gotovine.
Projekat sada ulazi u sljedeću fazu, takozvanu fazu tehničke spremnosti, odlučio je Upravni odbor ECB-a. U pripremnoj fazi, koja je započela u novembru 2023., ECB je na pet konkursa odabrao evropske dobavljače za razvoj sustava digitalnog evra, pripremio pravilnik za uvođenje sistema te sproveo istraživanja i razgovore s dionicima – od trgovaca do pružatelja platnih usluga i korisnika. Prije toga, tokom dvije godine trajala je istraživačka faza.
Ako evropski zakonodavci iduće godine usvoje uredbu o uvođenju digitalnog evra, pilot-projekat i prve transakcije mogli bi se sprovesti sredinom 2027. godine. Eurosistem, koji povezuje centralne banke zemalja europodručja, bio bi u tom slučaju spreman za prvo izdavanje digitalnog evra 2029., saopštili su iz ECB-a.
„Ovo nije samo tehnički projekat, već zajednički napor pripreme evropskog monetarnog sistema za budućnost“, rekao je član Izvršnog odbora ECB-a Piero Cipollone, koji predvodi projektnu skupinu za digitalni evro.
„Digitalni evro osiguraće da ljudi i u digitalnom dobu zadrže pogodnosti gotovine. Time će se ojačati otpornost evropskog platnog sistema, smanjiti troškovi za trgovce i stvoriti platforma za privatne kompanije da mogu inovirati, širiti se i konkurisati.“
Upravni odbor ECB-a donijeće konačnu odluku o uvođenju digitalnog evra samo ako Evropski parlament i Savjet EU-a potvrde uredbu o digitalnom evru koju je pripremila Evropska komisija, navode u banci.
Pozivi evropskih lidera
Lideri država članica EU-a na oktobarskom sastanku Savjeta EU-a pozvali su na ubrzani razvoj digitalnog evra i upozorili na dominaciju američkih pružalaca platnih usluga, posebno Vise i Mastercarda u području kartičnih plaćanja te PayPala u internetskim plaćanjima.
Rastu i zabrinutosti zbog tzv. stabilnih kovanica (stablecoin) – kriptoimovine vezane uz vrijednost tradicionalnih valuta, čime se održava njihova stabilnost. Čak 99 posto globalnog tržišta stabilnih kovanica vezano je uz američki dolar, a najveći izdavatelji, Tether i Circle, drže više od 80 posto tržišta. To otvara rizik da bi stabilni kovanici denominirani u dolarima, koje podupire i američki predsjednik Donald Tramp, mogli postati izbor evropskih korisnika.
Stabilni kovanici najviše se koriste za trgovanje kriptoimovinom. Prema podacima Svjetskog ekonomskog foruma (WEF), prošle je godine vrijednost transakcija stabilnim kovanicima premašila 27 biliona dolara, što je više od ukupne vrijednosti transakcija obavljenih Visom i Mastercardom. Ipak, nije sasvim jasno je li digitalni euro izravan odgovor na američku dominaciju u području stabilnih kovanica, budući da je zamišljen isključivo kao sredstvo plaćanja, a ne kao oblik ulaganja – dakle, samo kao digitalni oblik gotovine.
Evropski zastupnici i države članice još nisu postigli dogovor o zakonu koji bi uređivao uvođenje digitalnog evra. Prema pisanju Bloomberga, najveće protivljenje dolazi iz redova Evropske pučke stranke (EPP), jer se dio zastupnika najveće parlamentarne skupine zalaže za privatno izdavanje digitalne valute.
Koliko će stajati uvođenje digitalnog evra
Prema procjeni ECB-a, razvoj i lansiranje digitalnog evra stajaće oko 1,3 milijarde evra do prve emisije, koja je trenutno predviđena za 2029. Daljnji godišnji operativni troškovi od 2029, nadalje iznosiće oko 320 miliona evra godišnje.
Investicicioni troškovi za bankarski sektor procjenjuju se između četiri i 5,8 milijardi evra, što je u skladu s procjenama koje je Evropska komisija iznijela u nacrtu uredbe iz 2023.
Plaćanja digitalnim evrom neće biti neograničena, jer kreatori politika žele izbjeći rizike finansijske nestabilnosti. To znači da bi virtualni novčanik s digitalnim eurima imao ograničen iznos. Ograničenje su predložili ministri finansija EU-a na septembarskom sastanku, a ECB je na njihov zahtjev pripremio tehničku analizu s različitim hipotetskim granicama – od 500 do 3.000 evra po računu. Prema mišljenju ECB-a, do tih iznosa digitalni evro ne bi trebao ugroziti finansijsku stabilnost.
Plaćanja bez internetske veze
Jedna od ključnih funkcionalnosti digitalnog evra bit će mogućnost plaćanja bez internetske veze. Transakcije bi se izvršavale direktno između dva uređaja, na primjer mobilnih telefona ili pametnih kartica, gotovo trenutnim prenosom kriptografski zaštićenih tokena. Prijenos ne bi uključivao nikakav mrežni sistem, a tokeni bi ostali pohranjeni u uređaju.
Takav pristup čuva privatnost korisnika, budući da detalji transakcije (npr. što je kupljeno, gdje i od koga) ostaju u uređajima i ne dijele se s pružateljima platnih usluga ili centralnim bankama.
Digitalni evro bit će dostupan putem posebne aplikacije, kojom ECB želi osigurati široku dostupnost svim korisnicima. Ali, to ne znači da će korisnici imati račune direktno u ECB-u. Ona će biti izdavač digitalne valute, dok će korisnici svoja sredstva čuvati na računima komercijalnih banaka ili odabranih pružalaca platnih usluga.
Zašto digitalni evro?
U završnom izvještaju pripremne faze ECB navodi da se s rastom digitalnih transakcija i internetske trgovine upotreba gotovine smanjuje. Prošle je godine gotovina činila samo 24 posto dnevnih plaćanja, dok se udio poduzeća koja ne prihvataju gotovinu utrostručio u tri godine i sada iznosi 12 posto.
„Ti trendovi, koji će se vjerojatno nastaviti zbog digitalizacije ekonomije, izlažu evropsku platnu infrastrukturu vanjskim rizicima i ograničavaju njenu stratešku autonomiju“, navodi ECB.
Mnoge evropske zemlje za digitalne transakcije oslanjaju se na neevropske pružatelje platnih usluga – takvih je 13 od 20 država evropodručja.
„Te privatne usluge možda nisu uvijek dostupne svima, niti je njihovo funkcioniranje zagarantirano u svim okolnostima, na primjer u kriznim vremenima“, tvrdi ECB, dodajući da strani pružatelji bankama i trgovcima mogu naplaćivati visoke naknade.
Sveevropska opcija elektronskog plaćanja zasad ne postoji, među ostalim zato što je tržište fragmentirano. Trenutna evropska rješenja za digitalna plaćanja, poput kartica koje izdaju evropske platne šeme, uglavnom su usmjerena na nacionalna tržišta, zbog čega Evropa nije konkurentna ni na vlastitom tržištu digitalnih plaćanja. Forbes