SARAJEVO – Čak 547 miliona maraka na javne nabavke potrošeno je koruptivno i netransparentno, dok je oko 77 odsto nabavki u protekloj godini bilo rizično, pokazuju rezultati praćenja 3.435 postupaka javnih nabavki ukupne vrijednosti 590,1 milion KM bez PDV-a.
Uoči Međunarodnog dana borbe protiv korupcije, danas je u Sarajevu predstavljen monitoring izvještaj o postupcima javnih nabavki praćenih putem portala PratimoTendere u periodu od 1. oktobra prošle, do 30. septembra ove godine.
Ovogodišnji rezultati monitoringa bilježe trend smanjenja ukupnog broja rizičnih nabavki – 77 odsto, u odnosu na godinu ranije (oktobar 2021-septembar 2022) – 90 odsto. Broj visokorizičnih javnih nabavki (crvene zastavice) je takođe pao na 29% sa prošlogodišnjih 60%. Ovi pozitivni statistički trendovi se mogu tumačiti kao rezultat izmjena Zakona o javnim nabavkama (stupio na snagu 10.decembra 2022.), koje su donijele nekoliko poboljšanja na polju jačanja transparentnosti: obaveza planiranja direktnih sporazuma, obaveza javne objave godišnjeg plana javnih nabavki na Portalu javnih nabavki, obaveza javne objave izvještaja o realizaciji ugovora. Ipak, ove statističke pokazatelje treba posmatrati samo kao uslovno pozitivne. Naime, posmatrano kroz prizmu novca, trend visokorizične javne potrošnje je kontinuiran i iznosi preko 90%.
“Očigledno je da ni najbolji zakoni, ni najbolje prakse, neće doprinijeti borbi protiv korupcije ukoliko se istražne i pravosudne institucije ne uključe u proces, odnosno ukoliko ne počnu raditi svoj posao i procesuirati odgovorne” – ocijenio je Slobodan Golubović, urednik portala Pratimo tendere.
Izvršni direktor Udruženja “Centar za razvoj medija i analize” Eldin Karić pojasnio je da je “Zelena zastavica” simbolično priznalje koje je prethodnih godina dodjeljivano predstavnicima ugovornih organa koji u toku godine nisu imali nijednu rizičnu nabavku.
”Ove godine nemamo nijedan ugovorni organ koji je zadovoljio te kriterijume što znači da je situacija gora u odnosu na prethoni period, iako bi neki pokazatelji mogli govoriti o tome da se broj rizičnih nabavki smanjio”, rekao je Karić.
Kroz monitoring se izdvajaju negativni primjeri: Agencija za pružanje usluga u zračnoj plovidbi BiH za planiranje javnih nabavki bez vremenskog okvira i nabavke bez plana, Opština Doboj Istok za nezakonite kvalifikacione uslove, Grad Stolac za minimalne kvalifikacione uslove i za gušenje konkurencije kroz nedijeljenje postupka nabavke na lotove, Elektroprivreda Republike Srpske za nezakonito objedinjavanje roba i usluga u jedan postupak i zloupotrebu oglašavanja, promocije i medijskih usluga, te Lutrija BiH za tendere sa unaprijed poznatim protivnikom.
”Izmjene Zakona o javnim nabavkama poboljšale su transparentnost, faze planiranja, ugovaranja i realizacije ugovora su postale transparentnije. Međutim, mi i dalje imamo očigledne zloupotrebe kod postavljanja uslova kvalifikacije i tehničkih specifikacija u tenderskoj dokumentaciji, zloupotrebe žalbenog postupka, kod evaluacije ponuda vidljivo je da u najvećem broju postupaka stigne samo jedna ponuda što znači da nema konkurencije i slično”, rekao je Golubović
PratimoTendere je portal za praćenje i otkrivanje rizičnih javnih nabavki, odnosno netransparentnih, nezakonitih, diskriminatornih, koruptivnih javnih nabavki.
Portal je razvijen na posebnoj metodologiji i softverskom algoritmu, kao inovativan alat za otkrivanje elemenata korupcije u javnim nabavkama, te omogućava identifikovanje rizičnih javnih nabavki, prezentaciju uočenih neregularnosti, prijavu sumnjivih javnih nabavki i komunikaciju sa korisnicima. Portal putem zelenih, žutih i crvenih zastavica identifikuje i signalizira koje javne nabavke su rizične.
Udruženje CRMA i portal PratimoTendere provode aktivnost antikorupcijskog monitoringa javnih nabavki u okviru projekta „Podrška građanima u borbi protiv korupcije“, a koji realizuju CCI, Udruženje CRMA i Transparency International uz finansijsku podršku Američke agencije za međunarodni razvoj (USAID).