BANJALUKA – Ustavni sud Republike Srpske obustavio je postupak za ocjenu ustavnosti Zakona o posebnom registru i javnosti rada neprofitnih organizacija RS.
Sud je ocijenio da je takozvani “zakon o stranim agentima” već prestao da važi na osnovu ranije odluke Ustavnog suda BiH od 29. maja 2025. godine. U ovoj odluci još tada je navedeno da zakon stigmatizuje i stvara negativnu percepciju u javnosti i da uopšte nije potreban u demokratskom društvu.
Ustavni sud BiH je istakao da je ovaj zakon gotovo identičan Zakonu o stranim agentima Rusije, a čija je primjena u više presuda Evropskog suda za ljudska prava ocijenjena kao suprotna Evropskoj konvenciji.
Inicijativu za ocjenu ustavnosti pred Ustavnim sudom RS podnijeli su portal CAPITAL, odnosno Udruženje za promociju evropskih standarda i unapređenje poslovnog ambijenta, kao i Helsinški parlament građana Banjaluka.
U njoj je istaknuto da ovaj zakon sadrži brojne proceduralne, ustavne i međunarodnopravne manjkavosti koje dovode do diskriminacije i ograničenja osnovnih sloboda.
“Prije svega, zakon je donesen po hitnom postupku iako za to nije bilo osnova. Dodatno, prijedlog zakona je suprotno Poslovniku Narodne skupštine RS, podnesen manje od 24 sata prije početka sjednice na kojoj je usvojen i to bez prethodnog sprovođenja javnih konsultacija i procjene društvenog uticaja“, navodi se u inicijativi kao i u rješenju Ustavnog suda BiH.
Inače, Ustavni sud BiH je osim ovog zakona, van snage stavio i Zakon o neprimjenjivanju zakona i zabrani djelovanja vanustavnih institucija BiH, te Zakon o VSTS-u RS. Svi ovi zakoni doneseni na zasjedanju NSRS u februaru prošle godine, nakon prvostepene presude predsjedniku Republike Srpske Miloradu Dodiku.
Obračun sa nezavisnim medijima i nevladinim organizacijama, koji su često njihovi osnivači, počeo nakon oktobarskih izbora 2022. godine kada je tada novoizabrani predsjednik Srpske Milorad Dodik, vidno bijesan zbog izvještavanja u tom periodu, tvitom najavio kriminalizaciju klevete i obračun sa neistomišljenicima.
“Kao predsjednik SNSD-a, zatražio sam od Vlade, odnosno Ministarstva pravde, da pripremi nove i izvrši izmjene postojećih zakona, te da ih prilagodi evropskim konvencijama. Radi se o Zakonu o sprečavanju širenja lažnih vijesti, Zakonu o sprečavanju jezika mržnje, Zakonu o izmjenama i dopunama Кrivičnog zakona s uvođenjem klevete i uvrede u Кrivični zakon kao krivičnog djela, te proširenju krivičnih djela protiv ustavnog poretka“, najavio je tada Dodik u svom čuvenom tvitu.
Potom je NSRS poslušno izglasala izmjene Krivičnog zakonika RS i kriminalizovala klevetu (20. jula 2023. godine), a nacrt zakona o „stranim agentima“ usvojen je 28. septembra 2023. godine.
Međutim, u trenucima kada se trebalo glasati za usvajanje zakona, tadašnji ministar pravde Miloš Bukejlović ga je povukao.
Procedura za donošenje zakona je ponovo pokrenuta je krajem januara 2025. godine, nakon što je američki predsjednik Donald Tramp preuzeo vlast, te je usvojen već u februaru.