NEUM – Vlast u Neumu odriče se milionske zarade od naplate parkinga u korist lokalnog funkcionera vodeće stranke koja kontroliše ovaj turistički grad na Jadranu, kršeći pri tome zakone i skrivajući od javnosti stvarne površine javnih prostora koje izdaje privatniku te visinu naknade koju mu naplaćuje.
Gotovo sve gradske ulice, parkinzi, autokamp, garaže i druge javne površine u blizini mora u Neumu već 14 godina privremeno postaju vlasništvo “Bakusa”, firme kojom upravljaju Nikola Konjevod i njegov brat Cvitan, član Opštinskog odbora Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine (HDZBiH).
Ispod magistrale u Neumu i duž poluotoka Kleka nalazi se najmanje 1.700 parking mjesta. Novinari Centra za istraživačko novinarstvo (CIN) su otkrili da ih Opština od početka maja do oktobra ustupa Konjevodima, uz godišnju koncesionu naknadu od 81 hiljade KM.
Opština je ove javne prostore ustupila uz nerazumno nisku cijenu pa je “Bakusu” za otplatu dovoljan prihod od prodaje dnevnih karata sa samo jednog parkirališta na obali u sezoni. Ovaj parking prima 100 automobila i u julu, dok su novinari CIN-a boravili u Neumu, bio je svakodnevno popunjen.
Preostalih 1.600 mjesta omogućavaju “Bakusu” ogromnu zaradu. Parkinge u Neumu koriste, uglavnom, turisti koji obično kupuju dnevne ili sedmične karte od 8 ili 26 KM, dok vlasnici kamp-vozila i autobusa dan parkinga plaćaju 15, odnosno 40 KM. Ni stanovnici nisu oslobođeni plaćanja, ali oni, uglavnom, kupuju povoljnije polugodišnje parking karte od 150 KM.
Koncesioni period traje šest mjeseci tokom kojih Konjevodi uz trećinu popunjenosti parkinga mogu zaraditi više od 740.000 KM. “Bakus” je u proteklih 11 godina prijavljivao prosječan godišnji prihod od svega 168.000 KM. Poreska uprava Federacije BiH je nakon kontrole firme prije četiri godine utvrdila dug od oko 180.000 KM po osnovu poreza, doprinosa i drugih taksi. Iste godine “Bakus” je bio drugi najveći dužnik u Neumu, no do sredine 2020. je izbrisan iz registra dužnika.
Poreska uprava je odbila dati CIN-u informacije o nastanku duga i eventualnoj otplati, navodeći da se radi o poreskoj tajni. Tražili su i dozvolu “Bakusa”, ali on nije dopustio dijeljenje informacija sa javnosti o poslovanju.
Novinari su pokušavali stupiti u kontakt sa Konjevodima, ali oni niti su se javljali na telefon, niti su odgovarali na pozive za razgovor koje su im uputili preko zaposlenika “Bakusa”.
Opština kontra vlastitog komunalca
Iako je imala zakonsku obavezu da parkinge dodijeli vlastitom komunalnom preduzeću, opštinska vlast u Neumu je odavno riješila da ovaj posao prepusti privatnicima. Naime, u Zakonu o komunalnoj djelatnosti Hercegovačko-neretvanskog kantona (HNK) navedeno je da “jedinica lokalne samouprave može obavljanje pojedinih komunalnih djelatnosti povjeriti pravnom ili fizičkom licu, na osnovu pisanog ugovora, pod uslovom da ne postoji javno preduzeće za obavljanje te vrste djelatnosti”.
Opština Neum je prije 43 godine osnovala komunalno preduzeće koje je registrovala za održavanje parking prostora i čuvanje vozila i, prema riječima aktuelnog načelnika Dragana Jurkovića, ono je ovaj posao i obavljalo do prije petnaestak godina.
“To je davno bilo i nije baš funkcionisalo onako kako je to trebalo”, kaže Jurković.
Direktorica Javnog preduzeća “Komunalno Neum” Ljuba Goluža kaže za CIN da bi je radovalo kada bi preduzeće kojim rukovodi dobilo jedan takav posao, ali bi prethodno trebali zaposliti dodatne ljude i obaviti tehničke pripreme.
Događaji koju su prethodili dodjeli koncesije 2007. godine ukazuju da su lokalne vlasti riješile da parking povjere već poznatom privatniku. Naime, osnivač Cvitan Konjevod je sredinom marta iste godine registrovao firmu i nazvao je imenom rimskog boga plodnosti i užitka. Osnivanjem “Bakusa” počelo je plodonosno vrijeme za Konjevoda, koji je do tada bio vlasnik skromne automehaničarske radionice, ali ne i za opštinu.
Opštinsko vijeće raspisuje javni poziv za prikupljanje ponuda za dodjelu koncesije za korištenje javnih gradskih parkirališta. Sredinom juna 2007. godine vijećnici odlučuju da koncesiju dodijele “Bakusu” i već početkom jula Opština potpisuje koncesioni ugovor sa ovom firmom.
Međutim, Opština nije postupila prema Zakonu o koncesijama HNK-a koji je obavezuje da zatraži saglasnost Vlade za preuzimanje uloge koncesora. Bila je dužna dobiti i mišljenje nadležnog Ministarstva građenja i prostornog uređenja HNK-a radi pokretanja procedure za izbor koncesionara. Prema ovom Zakonu, koncesor je Vlada HNK-a, ali ona može ovlastiti opštine da same donose odluke o koncesijama i zaključuju ugovore.
U Vladi i ovom ministarstvu tvrde da im Opština Neum do početka ove godine nije tražila saglasnost, odnosno mišljenje za dodjelu koncesije niti im se obraćala u vezi sa parking prostorima.
Načelnik Jurković kaže da je Ministarstvo 2007. godine obavijestilo Opštinu da može dati koncesiju, ali taj dokument nije dostavio CIN-u ni nakon dvije sedmice.
Prvi koncesioni ugovor sa “Bakusom” bio je zaključen na pet godina nakon čega je, novom odlukom Opštinskog vijeća, produžen na još dvije i po godine. Posljednji ugovor je potpisan 2019. na pet godina nakon samoinicijativne ponude “Bakusa”.
Preduzeće je u početku trebalo plaćati naknadu u visini od 65 hiljada KM, da bi 2019. godine ugovoreni iznos bio povećan na 81 hiljadu KM. Revizori su utvrdili da “Bakus” te godine nije platio naknadu, a načelnik Jurković kaže da dug još nije izmiren.
“Taj sistem zasad funkcioniše. Finansijski – to je neka druga stvar”, kaže Jurković.
Opština nije odgovorila na osnovu čega je obračunavala koncesionu naknadu, a načelnik kaže da nije ulazio u taj dio niti je znao koliko parking mjesta ima u Neumu. Njegov prethodnik Živko Matuško nije pristao na razgovor sa novinarima.
Naime, u koncesionim ugovorima i dokumentima koji propisuju uslove koncesije nije navedena površina javnog prostora za organizovanje parkinga kao ni broj parking mjesta. U njemu piše tek to da se koncesija dodjeljuje na lokalitetima u 11 ulica i tri parking prostora.
Budući da su podaci o izdatim javnim površinama bili nedostupni, federalni revizori su utvrdili da je nemoguće izračunati visinu koncesione naknade.
Novinari CIN-a izbrojali ono što Opština izbjegava 14 godina
Novinari CIN-a su obišli sve lokacije navedene u koncesionom ugovoru i nakon dva dana izbrojali najmanje 1.700 parking mjesta. Broj bi mogao biti i veći jer u obzir nisu uzimali prostore ispred ulaza u privatne apartmane, iako su na takvim mjestima pronalazili automobile sa plaćenim parking kartama “Bakusa”. Takođe, u jednosmjernim ulicama brojali su parking mjesta samo sa jedne strane, iako je u opštinskim odlukama o organizaciji saobraćaja predviđena naplata parkinga sa obje strane ulice. Novinari su otkrili i da ovo preduzeće naplaćuje parking na više javnih površina te podzemnim i nadzemnim garažama koje nisu spomenute u ugovorima.
Novinari CIN-a su u julu prikupili 24 parking karte iz 2020. i 2021. godine koje su izdate na dva “Bakusova” naplatna mjesta u Neumu. Na kartama su ispisani PDV brojevi koji ne odgovaraju stvarnom “Bakusovom” broju, što ukazuje na moguće zloupotrebe. Novinari su zato parking karte poslali Poreznoj upravi Federacije BiH, zatraživši da provjere da li su izdate u skladu sa poreskim zakonima i da li je promet evidentiran u fiskalnom sistemu. No, Poreska uprava je ovaj odgovor odbila poslati, pozivajući se na poreznu tajnu. Navedeno je da će zatražiti dopuštenje “Bakusa” za dostavu podataka, ali ni nakon dvije sedmice odgovor nije stigao.
Opština nije uspostavila dobru organizaciju saobraćaja pa se u pojedinim neumskim ulicama stvaraju gužve zbog parkiranih vozila, uz stalno negodovanje gostiju. U mnogim ulicama mjesta nisu obilježena, a obavijesti o plaćanju su istaknute samo na njihovim ulazima. Aparata za naplatu nema u blizini svih parking mjesta.
Državni propisi nalažu obavezno obilježavanje svih parking mjesta na zemlji, uz istaknuti saobraćajni znak parkiranja, kaže Adnan Tatarević, tehnički direktor Instituta za saobraćaj i komunikacije iz Sarajeva. Ukoliko se parking organizuje u jednosmjernim ulicama, u njima mora biti ostavljen prostor od tri i po metra za protok saobraćaja. Ovi standardi nisu ispoštovani na više mjesta u Neumu.
Iako gosti ovog primorskog mjesta često ne znaju da trebaju platiti ove usluge, redari “Bakusa” to ne opraštaju pa su na šoferšajbama često zakačene kazne od 60 KM, a kretanje pojedinih vozila je spriječeno lisicama. Naplata ovih kazni je zagarantovana jer je “Bakus” dobio status ovlaštenog organa, a time i pravo unosa podataka u registar novčanih kazni.
Vlasnik apartmana u Ulici Mimoza Dragan Vujičević i dugogodišnja gošća apartmana koji se nalazi u njegovom komšiluku Tatjana Arsić odbijaju platiti kazne. Oni tvrde da automobile parkiraju na površini koju je Opština ranije dodijelila Vujičeviću. Sudska rješenja koja to potvrđuju ističu na prozorima automobila kao informaciju za inkasante “Bakusa”. Uprkos tome, redari im svakodnevno ostavljaju prekršajne naloge.
No, za razliku od Vujičevića koji ne plaća kazne jer vozilo registruje u Njemačkoj, Arsić ih je morala platiti jer u protivnom ne bi mogla registrovati vozilo u BiH.
Odlukom Opštinskog vijeća utvrđena je raspodjela novca od kazni po kojoj “Bakusu” pripada 80 posto prihoda, a Opštini ostatak. Po osnovu prekršajnih naloga “Bakus” je 2019. naplatio 38.000, a Opština tek pet hiljada KM.
Ured za reviziju institucija FBiH je u Izvještaju o finansijskoj reviziji Opštine Neum za 2019. godinu naveo da Opština nema uvid u podatke o broju kazni koje “Bakus” izdaje i naplaćuje.
Bakus potraživanja prodao britanskim utjerivačima dugova
“Bakus” je svoja potraživanja po osnovu prekršajnih kazni ustupio britanskoj agenciji EPC Group – Euro Parking Collection koja je specijalizovana za naplatu saobraćajnih kazni u svijetu. Ona posredstvom advokata u pojedinim zemljama ispostavlja račune gostima Neuma. CIN je u posjedu opomene pred izvršenje koju je u ime EPC Grupe bivšem gostu Neuma iz Padinske Skele u okolici Beograda uputio advokat Dejan Simić.
Predstavljajući se kao punomoćnik EPC Grupe, Simić je obavijestio ovog vlasnika automobila da mu je u julu prošle godine uručen nalog za plaćanje parking karte od 55 eura te da je sa kamatom, advokatskim i poštanskim troškovima sada dužan nešto oko 130 eura u dinarskoj protuvrijednosti. Ukoliko to ne učini, Simić je najavio da će svoje interese zaštititi pred nadležnim sudom i izvršiteljem, uz troškove prinudnog izvršenja na teret bivšeg gosta Neuma.
Advokat Simić u nalogu navodi da je EPC Grupa kupila potraživanja od “Bakusa” iz Neuma, kojeg je predstavila kao javno preduzeće. Iako je novinarima najavljeno da će Simić odgovoriti na poziv, to se nije desilo.
Koncesioni ugovor garantuje “Bakusu” da će parking koristiti još dvije godine. Novi načelnik i Opštinsko vijeće su ove godine odlučili preispitati posao sa ovim privatnikom. Zadužili su komunalno preduzeće iz Neuma da im dostavi izvještaj o kadrovskim i tehničkim kapacitetima za preuzimanje ovog posla. Odlučili su i da počnu raditi po zakonu, odnosno da Vladi upute zahtjev da im da saglasnost za preuzimanje uloge koncesionara.
“Želim gledati unaprijed i želim, jednostavno, da sve funkcionira onako kako to treba funkcionirati i u skladu sa zakonom”, kaže Jurković.
