BEOGRAD, Fantomske firme u Srbiji godišnje zakinu državu oko pet miliona evra poreza, pokazali su posljednji javni podaci nadležnih institucija.
Poznavaoci tvrde da su “rupe u zakonu” i pravna nesigurnost u zemlji doveli do toga da kod nas radi mnogo takvih firmi.
Fantomske firme ili takozvane “perače novca” treba tražiti mahom među onima koje koje imaju jednog ili nijednog zaposlenog, kaže konsultant Dragoljub Rajić.
“Svaka peta registrovana firma u Srbiji ima jednog ili uopšte nema zaposlene, ali to ne znači da su sve te firme “fantomske”. Postoji veliki broj firmi koje zaista imaju nula zaposlenih i ne bave se nečasnim radnjama“, rekao je on.
Prema njegovim riječima, u posljednjih pet godina, primjetno je nekoliko tipova takvih firmi. Najprije, to su one koje osnivaju vlasnici neke druge već postojeće firme, koja nagomilava dugove. Vlasnik zato otvara rezervnu firmu, da bi u slučaju stečaja mogao preko nje da nastavi da radi. “To je posljedica opšte krize potraživanja, jer se godišnje sedam do 10 odsto dugovanja uopšte ne naplati“, kaže Rajić.
Drugi slučaj je, kaže on, kada treba kroz proces javnih nabavki izvući neki novac iz javnih preduzeća, gdje se pojavljuju firme sa izmišljenom biografijom koje uzimaju te poslove. “Tako se dogodi da neko u kratkom roku uzme niz usluga, ili naruči robu od drugih firmi, a onda dio plati, a ostalo ne plati i nestane. Stotine hiljada, pa i milioni evra zakinuti su zbog postojanja ovakvih firmi”, rekao je Rajić.
Rajić kaže i da takve firme kod nas uveliko rade jer je to jedno od obeilježja sistema u kojem vlada velika pravna nesigurnost, rokovi plaćanja se ne poštuju, privredni sporovi traju godinama, a nikako ni da se završi reforma pravosudnog sistema. “U takvim uslovima veoma je lako da se pojavite i osnujete firmu, da uzmete robu i usluge, napravite lažne reference i veb sajt, a onda uzmete nečiji novac kroz robu ili usluge koje ne platite”, kaže Rajić.
Ekonomski analitičar Vladimir Krulj smatra da postojanje velikog broja fantomskih firmi govori u prilog tezi da u zakonodavstvu postoje zakonske “rupe”, koje pojedinci ili organizovane kriminalne grupe koriste za utaju poreza, “pranje para”, i druge nedozvoljene poslove.
Fantomske firme se uglavnom osnivaju za realizaciju finansijskih malverzacija, bilo da je u pitanju “pranje novca”, izbjegavanje plaćanja poreza, “izvlačenje novca” i slično, kaže Krulj, a često se koriste i za finansijske prevare, “piramidalne šeme” i slične oblike finansijskog kriminala.
Krulj, koji je viši savjetnik u briselskoj konsultantskoj kući “Kreab and Gavin Anderson”, rekao je da se takve firme često otvaraju u “poreskim rajevima”, jer je na tim teritorijama i njihovo osnivanje jednostavnije, a kontrola poslovanja teža.
“Na sličan način se takve firme koriste i u Srbiji i služe uglavnom za izbjegavanje plaćanja poreza, ‘pranje para’, za fiktivne i nezakonite poslove. One mahom imaju fiktivne vlasnike, kako državni organi ne bi mogli da dođu do pravih vlasnika koji ostvaruju nezakonitu dobit, nemaju zaposlenih, mjenjaju adresu, a sve u cilju da izbjegnu kontrolu državnih organa”, objasnio je Krulj.
Krulj je naglasio da bi u Srbiji valjalo jačati institucije koje se bore protiv ovakvog oblika kriminala, poput poreskih organa, Uprave za spriječavanje pranja novca ali i finansijske policije. Isto tako, dodaje, trebalo bi primjenjivati zakonska rješenja koja postoje na primjer u zemljama EU.
Upitan kako se taj problem rješava u razvijenim zapadnim zemljama, Krulj je rekao da tamo poreski, inspekcijski i istražni organi imaju na raspolaganju značajne resurse, dobro su organizovani, obučeni za borbu protiv različitih oblika finansijskog kriminala, od utaje poreza, do “pranja para”.
“U razvijenim zemljama se, recimo, ogromne količine novca od kriminalnih aktivnosti, poput šverca oružja i narkotika ‘operu’ kroz finansijske i parafinansijske kanale. I kod njih postoji stalna borba između države i finansijskih kriminalaca”, kaže Krulj, i podsjeća i da je u SAD, svojevremeno, čuveni Al Kapone otišao u zatvor, ne zbog svojih zločina, već zbog utaje poreza.
Srbija je još daleko od toga, bar sudeći po tome da se na nedavno objavljenom spisku državnih firmi za prodaju koji je objavila Agencija za privatizaciju Srbije, našlo i 58 fantomskih, koje Agencija nije mogla da locira.
V.d. direktor Agencije Marijana Radovanović, rekla je da, kad je riječ o 58 preduzeća koja nisu pronađena, Zakon o privatizaciji predviđa da javni poziv treba da bude objavljen za sva preduzeća koja imaju inicijativu, gdje spadaju i te firme. “Te firme će biti predložene za pokretanje stečajnog postupka. To je novo rješenje koje nudi zakon, da može Agencija da pokrene štečajni postupak. To ranije nije bilo moguće, zato su te firme i ostale u tom obliku”, rekla je Radovanović. Tanjug