FRANKFURT – Evropski aerodromi suočavaju se s prijetećim manjkom mlaznog goriva, dok posljedice iranskog zatvaranja Hormuškog moreuza za većinu isporuka nafte pogađaju kontinent.
Londonski Hitrou (Heathrow) i drugi aerodromi u Ujedinjenom Kraljevstvu najizloženiji su riziku, a otkazivanja letova zbog nestašice goriva već su počela. Regionalna aviokompanija Skajbas (Skybus) ukinula je jednu liniju zbog cijena goriva, piše Politiko (Politico).
Francuski aerodromi mogli bi biti sljedeći, prema procjenama kompanije za energetsku analizu Kpler.
„Francuska, prema našim procjenama, poslije Ujedinjenog Kraljevstva ima najveći deficit između ponude i tražnje“, rekao je Džordž Šo (George Shaw), viši analitičar za naftu u Kpleru, uz napomenu da je Francuska u dobroj poziciji da obezbijedi dodatno gorivo iz izvora van Zaliva.
Rat koji su protiv Irana pokrenuli SAD i Izrael naveo je Teheran da zatvori Hormuški moreuz za većinu brodova, što je poremetilo globalna energetska tržišta. Oko petine svjetskih zaliha sirove nafte donedavno je prolazilo tim plovnim putem.
Cijene mlaznog goriva u Evropi dostigle su u četvrtak rekordnih 1.900 dolara po metričkoj toni, prema podacima specijalizovane publikacije Argus.
Za sada evropski aerodromi imaju dovoljno goriva da avioni nastave da lete, ali je Argus upozorio na moguće nestašice.
Procjenjuje se da bi Portugal mogao ostati bez mlaznog goriva za četiri mjeseca, Mađarska za pet, Danska za šest, Italija i Njemačka za sedam, a Francuska i Irska za osam mjeseci. Poljska zaa sada ima dovoljno avio-goriva, pa je malo vjerovatno da će se suočiti s krizom.
Izvršni direktor Rajanera (Ryanair) Majkl O’Liri (Michael O’Leary) rekao je za irski ITV da njegova aviokompanija razmatra otkazivanje „pet do 10 odsto letova tokom maja, juna i jula“ ako se „rat nastavi i u maju ili junu“.
Čelnik niskobudžetne aviokompanije upozorio je da „aviokompanije neće imati fleksibilnost da biraju koje će rute žrtvovati“. „Moraćemo da otkažemo rute na onim aerodromima na kojima nam kompanije za snabdijevanje gorivom to budu savjetovale… a mislim da ćemo o tome biti obaviješteni u roku od pet do sedam dana“, dodao je.
I prije rata na Bliskom istoku, aviokompanije su upozoravale da se Evropska unija suočava sa strukturnim deficitom kerozina, dijelom zbog sankcija ruskoj nafti i pada evropskih kapaciteta za preradu. Evropska proizvodnja mlaznog goriva zavisi od uvoza sirove nafte, uglavnom sa Bliskog istoka.
„Evropa je dugo neto uvoznik mlaznog goriva, pri čemu uvoz čini oko 30 odsto regionalne tražnje“, upozorilo je prošle godine udruženje aviokompanija Međunarodne asocijacije za vazdušni saobraćaj, IATA.
„Ova rastuća zavisnost od uvoza, u kombinaciji s neujednačenim razvojem infrastrukture, naglašava rizik od lokalizovanih nestašica i nestabilnosti cijena, posebno ako geopolitički šokovi ili sankcije dodatno ograniče globalnu dostupnost mlaznog goriva“, navela je IATA u svojoj analizi za 2025. godinu, koja sada djeluje proročki, navodi Politiko.
Aviokompanije teško uspijevaju da uštede gorivo
Uprkos prijetećoj nestašici, aviokompanije teško uspijevaju da uštede gorivo. Od početka rata u Iranu, prevoznici su primorani da lete dužim rutama kako bi izbjegli Zaliv, pa tako troše više kerozina.
Prema podacima evropske organizacije za upravljanje vazdušnim saobraćajem Eurokontrol (Eurocontrol), „vjerovatno će 1.150 letova dnevno tokom ljeta i dalje biti pogođeno preusmjeravanjem ruta, sve dok sukob traje u sadašnjem obliku“.
Brz kraj rata ne djeluje vjerovatno nakon što je američki predsjednik Donald Tramp u četvrtak upozorio Iran: „Udarićemo ih izuzetno snažno u naredne dvije do tri sedmice, vratićemo ih u kameno doba, gdje i pripadaju.“
To ostavlja aerodrome i aviokompanije sve zabrinutijima za pristup gorivu.
„Što neprijateljstva duže traju, to će veći biti uticaj na tražnju, kroz rast cijena goriva, moguće širenje nestašica goriva u mnogim djelovima svijeta, što bi moglo uticati i na broj letova, ali i na cijene karata“, saopštio je Eurokontrol.