BANJALUKA — Međunarodni dan borbe protiv korupcije obilježava se 9. decembra već 17 godina, a Bosna i Hercegovina doživljava najgore rezultate u borbi protiv korupcije od tada. Uprkos upozorenjima o dramatičnom stanju korupcije od strane svih relevantnih međunarodnih institucija i činjenici da pitanja borbe protiv korupcije predstavljaju većinu od 14 prioriteta postavljenih pred BiH za status kandidata za članstvo u EU, svi relevantni izvještaji ukazuju na nazadovanje BiH u borbi protiv korupcije i vladavini prava.
Prema posljednjem Indeksu percepcije korupcije, BiH je među zemljama koje su najviše nazadovale, a ostvarila je najlošiji rezultat od 2012. godine. Evropska komisija u posljednjem izvještaju za BiH veoma direktno naglašava nedostatak bilo kakvog napretka u provođenju reformi, poput reforme izbornog zakonodavstva, pravosuđa, i drugih antikorupcijskih mehanizama, kao i o političkoj zarobljenosti države, koja utiče na svakodnevni život građana. Izvještaj OSCE o procesuiranju korupcije naglašava kulturu nekažnjivosti, dok Reinhard Priebe u izvještaju o vladavini prava navodi da se pravosuđe ne bori protiv ozbiljnog kriminala i korupcije.
Vlasti u BiH u proteklom periodu ne samo da nisu napravile nikakve korake na unapređenju zakonskog i institucionalnog okvira u borbi protiv korupcije, već su i direktno blokirale usvajanje pojedinih zakona, poput Zakona o sukob interesa na svim nivoima i Zakona o javnim nabavkama. U sektoru pravosuđa nisu provedene reforme Zakona o VSTV, a samo pravosuđe se suočava sa nezapamćenim korupcijskim skandalima u svojim redovima, nedostatkom integriteta, političkim uticajima i potpunim odsustvom odgovornosti.
Prethodnu godinu su ponovo obilježile afere visoke korupcije, poput zloupotreba za vrijeme pandemije COVID-19, trgovine uticajem u pravosuđu, pa do izbornih nepravilnosti i krađe i zloupotreba javnih resursa, od kojih većina nije procesuirano. Političke stranke u BiH su nanovo pokazale ne samo da ne žele unaprijediti borbu protiv korupcije, već i da su direktni pokretači korupcije, kompromitujući izborni proces i volju birača i devastirajući sve institucije pokroviteljskim mrežama. Pored toga, pritisak javnosti za procesuiranjem korupcijskih afera i odgovornošću, karakteriše se od strane nosilaca vlasti kao napad na institucije, dok pravosuđe procesuira one koji ukazuju na korupciju, u isto vrijeme štiteći direktne sudionike afera.
Iako je borba protiv korupcije preduslov za provođenje svih drugih reformi, stanje se u svim kritičnim oblastima neprestano pogoršava. Transparency International u Bosni i Hercegovini (TI BiH) stoga na Međunarodni dan borbe protiv korupcije upozorava da će nastavak ovakvih trendova dovesti do potpunog bezakonja i propasti institucija, te da se pod hitno mora izvršiti pritisak na ispunjavanju prioriteta, koji uključuju reforme u oblasti pravosuđa, sukoba interesa, javnih nabavki, izbornog sistema i finansiranja političkih stranaka. TI BiH takođe poziva predstavnike Evropske unije da osigura da ispunjavanje prioriteta podrazumijeva usvajanje adekvatnih antikorupcijskih mehanizama u skladu sa najboljim praksama i standardima, te da ne dozvoli da se pod krinkom provođenja reformi nastavi urušavanje zakonskog okvira i institucija za provođenje zakona.