LONDON, ATINA, Cijela Evropa ušla je u period stezanja kaiša, ali postoji bojazan da je odluka o štednji donesena kasno i da će oštre mjere za smanjenje budžetskih rashoda onemogućiti dalji ekonomski oporavak, pa čak možda izazvati i novu recesiju.
“Postoji opasnost da je Evropa koju vode tržišne snage djelovala suviše kasno i da oštra štednja može da ograniči prve naznake novog ekonomskog rasta i time pojača budžetske probleme u budućnosti, što bi ponovo dovelo do recesije”, upozoravaju analitičari.
Dok vlade zemalja evrozone uvode mjere štednje kakve nisu viđene već decenijama, strahuje se da će nasilne demonstracije i štrajkovi, poput onih u Grčkoj, postati sve učestaliji. Šok se naročito snažno osjeća u zemljama koje su poslije Drugog svjetskog rata izašle iz siromaštva i postale prosperitetne zahvaljujući decenijama gotovo neprekidnog privrednog rasta.
“Prvi put od početka slobodnog priliva pomoći EU tokom osamdesetih godina prošlog vijeka Grci se suočavaju sa značajnim padom životnog standarda. Ekonomija će im ove godine opasti za četiri procenta, a sljedeće godine za još 2,6 odsto”, ističu eksperti.
Vlada u Atini je najavila da će značajno smanjiti javnu potrošnju i preduzeti opsežne mjere štednje kako bi se uhvatila u koštac sa dužničkom krizom i obezbijedila ključne kredite od evrozone i Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) u vrijednosti 110 milijardi evra. Grčka je donijela 30 milijardi dolara vrijedan program štednje u naredne tri godine, koji predviđa zamrzavanje plata u javnom sektoru do 2014. godine, koje će zahvatiti petinu državnih službenika, te zamrzavanje ili smanjenje penzija, povećanje PDV-a sa 19 na 23 odsto i rast poreza na gorivo, alkohol u duvanske proizvode za deset procenata. Takođe, predviđeno je uvođenje jednokratnog poreza na profit, poreza na nekretnine i kockanje i ekološke takse, kao i podizanje starosne granice za odlazak u penziju sa 61 na 63 godine.
Mnoge zemlje su iscrpljene, jer su njihove vlade potrošile mnogo novca u dvije godine poslije izbijanja finansijske krize 2008. godine. Osim podsticanja oporavka privrede, njihove vlade sada moraju da se pozabave i drastičnim smanjenjem minusa u državnim kasama. Britanski analitičari ističu da nijedan političar u toj zemlji proteklih mjeseci nije želio da kaže u kojim oblastima će biti smanjena izdvajanja, u okviru napora za kresanje budžetskog deficita. Prva odluka novog britanskog premijera Dejvida Kamerona bila je, međutim, smanjenje plate svim ministrima za pet odsto u okviru nastojanja za kresanje rekordnog budžetskog deficita u vrijednosti od 235 miljardi dolara. Odluka o smanjenju ministarskih plata biće na snazi narednih pet godina. Kameron je na prvom sastanku Kabineta nove koalicione vlade obećao i da će u roku od 50 dana sastaviti vanredni budžet i iznijeti planove za uštedu od gotovo devet milijardi dolara tokom tekuće fiskalne godine. On je obećao i nekoliko reformi u domenu finansijskih institucija i dao riječ da će održati nezavisnost britanske valute od evra u narednih pet godina. Samo 24 časa nakon postavljanja na novu dužnost, britanski ministar zdravstva Endrju Lensli je najavio uštede veće od 20 milijardi evra u narednih nekoliko godina.
Koliko će niz najavljenih mjera biti bolan za Britance može se vidjeti na primjeru Portugala, koji je manje zadužen od Velike Britanije, a ima i veći privredni rast. Uprkos tome, Vlada Portugala na čelu sa Žozeom Sokratešom objavila je program štednje bez presedana, koji uključuje smanjenje plata političarima i direktorima državnih preduzeća za pet odsto, uvođenje vanrednog poreza na prihod od 1,5 odsto, povećanje poreza na dodatnu vrijednost za procenat na 21 odsto i rast porez za 2,5 odsto na profit velikih kompanija i banaka. Te mjere trebalo bi da urode uštedom dvije milijarde evra i smanjenjem budžetskog deficita na 7,3 odsto sa 8,3 procenta bruto domaćeg proizvoda (BDP) iz marta.
“Tražio sam od svih mojih zemljaka da učine te napore i odbrane zemlju, evro i Evopu”, rekao je Sokrateš.
Sindikati su na to odgovorili prijetnjom štrajkom, baš kao što je to bio slučaj i u Španiji poslije sličnih poteza Vlade u Madridu. Španska vlada je objelodanila paket mjera za kresanje izdataka u visini od 15 milijardi evra od čega šest milijardi u ovoj godini, uključujući sniženje plata većine zaposlenih u javnom sektoru za pet odsto i kresanje od 15 odsto za zaposlene na bolje plaćenim radnim mjestima. Plate u javnom sektoru ostaće zamrznute i tokom 2011. godine, a biće otpušteno i 13.000 državnih službenika. Pored toga, od regionalnih vlada zatraženo je da uštede 1,2 milijarde evra iz svojih budžeta.
Premijer Španije Hoze Luis Zapatero izjavio je da je u okviru sveobuhvatnih mjera štednje smanjio i vlastitu platu, naglašavajući da bi primjenom Vladinog plana štednje budžetski deficit zemlje do 2011. trebalo da bude smanjen na šest odsto BDP-a sa 11,2 odsto skraja 2009. godine.
Da bi se izborila s oštrim padom budžetskih prihoda rumunska vlada je pribjegla planu koji predviđa smanjenje plata u javnom sektoru za 25 odsto, a penzija za 15 procenata. Državna preduzeća i službe u Rumuniji zapošljavaju oko 1,4 miliona ljudi, dok penzionera ima više od 5,5 miliona, što znači da je gotovo svaki peti stanovnik te članice EU sada u statusu penzionera, prenose agencije.
“Sprovođenje pomenutog plana štednje neophodno je kako bi se zemlja prilagodila uslovima za dobijanje 20 milijardi evra zajmova od MMF-a bez povećanja poreza”, kazao je rumunski predsjednik Trajan Basesku.
Još ranije su razne i oštre mjere štednje uvedene u Mađarskoj, Litvaniji, Islandu i više drugih zemalja zbog negativnog dejstva globalne ekonomske krize i drastičnog pada privredne aktivnosti.
Neviđena dužnička kriza podstakla je EU da usvoji paket za spasavanje ugroženih zemalja evrozone vrijedan 750 milijardi evra.
Rast broja samoubistava
U Grčkoj se proteklih dana dogodilo više samoubistava za koja se vjeruje da su izazvana ekonomskom krizom u zemlji, odnosno posljedicama koje ona ima na pojedince. Dva najnovija slučaja zabilježena su u četvrtak u Atini gdje su, prema procjenama policije, samoubistva vlasnika pekare i jednog automehaničara, najvjerovatnije, uzrokovana finansijskim teškoćama u koje su zapale njihove radnje. Serija samoubistava zahvatila je i ostale grčke gradove, među kojima su Trikala, Solun, Seres, Verija i Krit.
Zaposleni u službama za pomoć potencijalnim samoubicama kažu da je broj poziva odnedavno porastao za 60 do 70 odsto.
“Većina njih govori o finansijskim nedaćama i odsustvu nade u boljitak”, kaže psihijatar Kirijakos Kacadoros.
Grčka
Zamrzavanje plata u javnom sektoru
Zamrzavanje ili smanjenje penzija
Povećanje PDV-a i drugih poreza i uvođenje novih poreza
Španija
Smanjenje i zamrzavanje plata u javnom sektoru
Otpuštanje 13.000 ljudi u javnom sektoru
Štednja na regionalnom nivou
Portugal
Smanjenje plata u javnom sektoru
Povećanje PDV-a i drugih poreza i uvođenje novih poreza
Velika Britanija
Smanjenje ministarskih plata
Smanjenje troškova u zdravstvu
Reforme finansijskih institucija
Rumunija
Smanjenje plata u javnom sektoru
Smanjenje penzija
Štednja vodi ka novoj recesiji
