Privredno čudo u Pećincima

BEOGRAD, Opština Pećinci, koja se nalazi između Beograda i Sremske Mitrovice, 2000. godine bila je jedna od najsiromašnijih opština u Srbiji. Danas je to opština s najvećim brojem evropskih investicija u toj zemlji.
 
Rast po stopi od 50 odsto godišnje

 
Kao rezultat toga, opština Pećinci danas ima veoma veliku stopu privrednog rasta i najveći bruto društveni proizvod po glavi stanovnika u Srbiji.
Iako je i grad Pećinci relativno maleno mjesto s nešto manje od 3.000 stanovnika, samo u tom mjestu nalazi se desetine novootvorenih preduzeća, a vrijednost investicija veća je od 10 miliona evra.
Tako brz rast donio je i određene probleme glavnom mjestu opštine, koje bi, vjerovatno, većina sela i gradića u Srbiji rado imala.
“Naš rast je toliko brz da ga infrastruktura ne može pratiti. Mi još praktično učimo da budemo grad”, kaže kroz osmjeh Dušan Srećkov, šef Odjeljenja za odnose sa javnošću opštine.
Kao ilustraciju koliko je rast u toj opštini bio brz navode podatak da je 2000. godine, kada je aktuelna administracija preuzela vlast u opštini, budžet iznosio oko 220.000 evra. Budžet za 2010. godinu planiran je sa iznosom većim od 10 miliona evra. Iz ovog podatka se vidi da je budžet rastao po stopi od gotovo 50 odsto godišnje.
Prije 10 godina opština je bila izuzetno zaostala poljoprivredna sredina, a privreda se uglavnom bazirala na prerađivačkoj industriji. U tom trenutku nekoliko društvenih firmi koje su egzistirale u opštini bile su u stečaju ili pred zatvaranjem, a zadruge prezadužene.
Nezaposlenosti sada faktički nema, prosječne plate među najvišim su u Srbiji, a stopa zapslenosti veća je nego u bilo kojoj drugoj zemlji u regionu.
Ali kako je opština za tako kratko vrijeme ostvarila takav rast?
Recept za uspjeh
Siniša Vukov, predsjednik opštine, jedan je od najzaslužnijih za “pećinsko privredno čudo”. On kaže da je recept po kojem su uspjeli ostvariti veliki rast, i od 2002. godine do danas u opštinu dovesti 35 velikih investitora, veoma jednostavan.
Prva stvar koju je njegova administracija uradila je usvajanje Strategije lokalnog opštinskog razvoja, kojom su definisani potencijali opštine i privredne mogućnosti.
U toj strategiji najvažniji elemenat je definisanje resursa koje opština ima, te kako te resurse pretvoriti u privrednu korist. Kao najvažniji resurs koji treba iskoristiti Pećinci su naveli koridor autoputa Zagreb – Beograd. Čak dvije petlje autoputa nalaze se na teritoriji opštine, jedna na ulazu u Pećince, a druga na ulazu u Šimanovce, što je odmah prepoznato kao izuzetno vrijedan resurs. Blizina Beograda je takođe poslužila kao dobra osnova na kojoj se bazirao razvoj, a za dobru komunikacijsku povezanost zaslužna je i blizina beogradskog aerodroma “Nikola Tesla”.
Na osnovu toga izradili su detaljnu prostorno plansku dokumentaciju kojim su definisane radne zone.
“Namerno smo ih nazvali radne zone zbog širokog spektra sadržaja koji se mogu na njima smestiti, od proizvodnih pogona, distributivnih centara, turističkih i ugostiteljskih objekata… Postoji široki spektar delatnosti, što nam ostavlja veliki prostor kada razgovaramo s investitorima. Jednostavno, šta god oni požele kao moguću investiciju, mi imamo spremnu strategiju i plan kako je ostvariti”, kaže Vukov.
Sljedeći korak bio je privlačenje investitora i izgradnja imidža opštine. Pećinci su putem Privredne komore Srbije i drugih domaćih i stranih institucija stupili u kontakt s potencijalnim investitorima.
“Otvorili smo opštinu u smislu da smo pristupili poslovnim klubovima, pre svega se to odnosi na Slovenački poslovni klub i Britansko-srpski poslovni klub. Naravno, stupili smo u kontakt i sa drugim komorama i organizacijama, a posledica svega toga je da sada ovde imamo investitore iz 14 evropskih zemalja”, kaže on.
Uz to, urađeno je dosta na uklanjanju administrativnih barijera, a investitorima je na raspolaganju svaka vrsta pomoći koju zatraže.
“Sredili smo odnose unutar opštine. Usvojili smo prostorno-planske dokumente, tehničku dokumentaciju i sve ono što bi bilo neophodno da bi investitori imali jednu zdravu klimu kada dođu”, navodi Vukov.
Najviše grin fild investicija

 
Najveći dio investicija, njih preko 90 odsto, odnosi se na grin fild investicije, a prednost je, kako kaže Vukov, činjenica da u opštini nisu imali velike društvene sisteme koji su tokom devedesetih zbog sankcija, izolacije i loše privatizacije ostali bez poslova, što je u Srbiji, kao i u ostalim zemljama u regionu, dovelo do velikog broja novonezaposlenih i opterećenja za državu i lokalne zajednice.
“Sreća je da takvo opterećenje u našoj opštini mi nismo imali. Sve što je zaposleno je posledica upravo tih direktnih investicija”, navodi on, što je, kako ističe, imalo za posljedicu i da je životni standard ljudi veoma brzo porastao.
Velika je prednost to što je priroda investicija takva da opština nije ostvarila prihod samo od prodaje zemljišta i komunalnih taksi. Time su izbjegnuti problemi s kojima su se suočile mnoge druge opštine koje su ulagale samo u neprofitnu infrastrukturu poput asfaltiranja lokalnih puteva ili izgradnje vodovoda. Kada su takve investicije trajale, opštine su imale priliv novih sredstava. Ali jednom izgrađene, one nisu donosile novu vrijednost. Taj problem su, objašnjava predsjednik opštine Pećinci, u toj opštini izbjegli. Sve investicije koje su ostvarili su profitne, pa opština ima stabilan priliv u budžet kroz plaćanje renti ili dobijanja prihoda od poreza koji dolaze od profita preduzeća i plata zaposlenih.
“Osim toga, imate komunalno opremanje zemljišta jer investicije povećavaju vrednost zemljišta, što je opet resurs koji smo znali iskoristiti”, objašnjava Vukov.
Iako je zbog svjetske ekonomske krize tokom 2009. godine smanjen priliv novih investicija, u opštini vjeruju da će se trend nastaviti krajem 2010. ili početkom 2011. godine, kada se očekuje završetak ove krize.
Pomoć iz Evrope
Osim stranih firmi, koje su svoje pogone i filijale otvorile u opštini Pećinci, korist od povoljne poslovne klime u opštini imali su i lokalni stanovnici koji su željeli započeti vlastiti biznis.
Milenko Đurečić je 1999. godine započeo posao s proizvodnjom svinjskog i junećeg mesa, oko tri kilometra daleko od Pećinaca. Tokom 2000. godine dobrog partnera našli su u novoj opštinskoj administraciji, koja im je pomogla u brzom dobijanju dokumenata i rješavanju komunalnih formalnosti, kako bi proširili biznis. Pomoć su dobili i od Fonda za razvoj Republike Srbije. Drugi, ne manje važan dio pomoći, stigao je od EU kroz stručno usavršavanje tehnologa i seminare o načinu poslovanja i korištenju evropskih fondova.
“Imali smo puno takvih seminara, koje su posjećivali zaposleni u našoj firmi. Znate, kada vas nešto interesuje, onda je lako naći pravu adresu za pomoć. Ja sam o načinu poslovanja u EU i svemu onome što je potrebno ispuniti naučio posjećujući evropske poljoprivredne sajmove. Prošle sedmice vratio sam se iz Danske, a za nekoliko dana idem na sajam u Italiju”, objašnjava on.
Kao rezultat svega toga, 2004. godine došlo je do velikog proširenja poslovne djelatnosti. Danas imaju 120 zaposlenih radnika, a dnevni prerađivački kapaciteti su 300 svinja i 50 junadi. Do kraja 2010. godine kapacitete planiraju povećati na 1.000 svinja dnevno i 200 junadi.
Kaže da bi oni mogli i mnogo više, ali problem im predstavlja to što nema dovoljno uzgajivača od kojih bi mogli kupiti još veći broj stoke i svinja iako im unaprijed garantuju otkup kompletne proizvodnje.
“Ja to ne mogu nikako da shvatim. Poljoprivredna smo zemlja, a imamo najskuplju svinju u Evropi. Umesto da izvozimo, mi uvozimo meso. Ja bih mogao svaki dan poslati šleper junetine u Italiju, ali nema proizvođača koji bi mi mogli isporučiti junetinu po evropskim standardima”, kaže on.
Vukov ističe da su im ovakvi problemi poznati, ali da po važećem zakonu opštine ne mogu sami da se bave privrednom djelatnosti i na taj način pomognu poljoprivrednim proizvođačima koje muči problem nedostatka stočnog fonda ili drugih poljoprivrednih sirovina.
“Nama po zakonu nije dozvoljeno da se bavimo privrednom delatnošću i mi imamo jasno definisane prihode i ono što možemo raditi”, navodi on.
Vukov dodaje da nisu zadovoljni načinom raspodjele prihoda između lokalnih zajednica i države, ali, kaže, zakon je takav i on se mora poštovati.
Ipak, Pećinci su od prihoda koje su ostvarili kroz investicije započeli nekoliko velikih infrastrukturalnih projekata, od kojih je najveći izgradnja kanalizacione mreže. Do 2012. godine planiraju završiti oko 70 odsto posla.
Programi EU najbolja referenca za investitore
I zadnji sastojak u privrednom čudu u Pećincima su fondovi i programi EU i drugih zemalja.
“EU je prisutna preko programa ‘Ekčejndž II’, koji se odnosi na smernice lokalnog razvoja. U programima USAID-a smo već treću godinu. Radimo i na projektima za obnovljive izvore energije, recimo, geotermalna energija za dvije osnovne škole. Nije bilo direktne finansijske pomoći iz Evrope nego je sve vezano za konkretne projekte”, pojašnjava on.
Kratkoročno, u Pećincima kažu da nema velikih efekata od ovih projekata, ali srednjoročno, korist je nemjerljiva, i to ne samo kroz konkretne efekte izgradnje pojedinih objekata ili izvršavanja određenih programa.
“Kada radite na tim programima, postajete prepoznatljivi partneri i onda to postaje ozbiljna priča s jedne strane, a s druge strane, to vam podiže referencu jer, kada dođu stranci, zanimaju se s kim sarađujete i s kojim rezultatima. I njih ne interesuje uopšte da li mi imamo fizički izrađen projekt s nekim nego da li su naši ljudi prošli određene projekte i procedure i da li mogu da zadovolje zahteve investitora”, navodi on.
Na kraju naše posjete Pećincima naši domaćini, na pitanje da li su zadovoljni svime što su postigli, na naše iznenađenje odgovaraju da nisu.
“Znate, to je u ljudskoj prirodi, nikada nećete biti zadovoljni, ali na neki način moramo biti svesni realnosti i onog s čim raspolažemo i da gledamo da to upotrebimo na najbolji način. To je recept i to je nešto što ćemo nastaviti i u budućnosti”, kaže na kraju Vukov. Nezavisne novine